مریم مدیر گروهی بزرگ در فیسبوک برای زنان در امارات بود؛ گروهی نزدیک به ۴۰۰ هزار عضو. پیام‌های شخصی از غریبه‌ها برایش عادی بود، اما ناگهان حجم و نوع پیام‌ها تغییر کرد: پیام‌هایی که یا نصیحت اخلاقی می‌دادند یا آزار جنسی می‌کردند — و گاهی هر دو. او برای حفظ سلامت روانش پیام‌رسان را غیرفعال کرد.
منوسفر چیست و چرا وجه مذهبی‌اش خطرناک است؟
منوسفر مجموعه‌ای از رویکردها و جوامع آنلاین است که بر نارضایتی مردان و ضدفمینیسم پایه‌گذاری شده است. نسخه‌ای از این جریان که با زبان دین پوشانده می‌شود، همان ایدئولوژی‌ها را با استدلال‌های مذهبی بازتولید می‌کند و به بازتوزیع قدرت در رابطه با زنان می‌انجامد.
چطور تبدیل به کنترل اجتماعی می‌شود؟
این گروه‌ها معمولاً ایده‌هایشان را به‌صورت «مشاورهٔ روابط» یا آموزهٔ دینی مطرح می‌کنند؛ اما پیام غالب این است که تعاملات میان زن و مرد مبارزه‌ای بر سر قدرت است. آنچه در فضای عمومی گفته می‌شود خیلی زود به صندوق پیام‌ها و بخش نظرات زنان سرایت می‌کند و غریبه‌ها خود را قیم معنوی یا قاضی رفتار می‌دانند.
نمونه‌ها و شیوه‌های آزار
تجربهٔ مریم نمونهٔ رایجی است: پیام‌های ناخواسته دربارهٔ پوشش، رفتار یا آرایش؛ دستورالعمل‌هایی مانند «سرِ خود را بپوشان» یا «دست‌ها را با دستکش بپوشان تا پوستی دیده نشود»؛ و هم‌زمان پیام‌های آزارگرانهٔ جنسی. این تناقض—خواستن «محجوبیت» و در عین حال توجه جنسی—بارها در نظرات و پیام‌ها دیده می‌شود.
- سازوکار پیام‌رسانی خصوصی: حمله‌ها اغلب از طریق دایرکت و پیام خصوصی است؛ جایی که نظارت عمومی کمتر و آسیب روانی بیشتر است.
- نظرات عمومی: توهین، هتاکی و نظرات جنسی در کامنت‌ها زنان فعال را هدف می‌گیرد.
- استفاده از مرجعیت دینی: نظرات شخصی به‌عنوان دستور دینی ارائه می‌شوند تا مخالفت را «گناه» یا «ضد دین» جلوه دهند.
نقش الگوریتم‌ها در گسترش مشکل
سیستم‌های پیشنهاد محتوا روی شبکه‌های اجتماعی براساس تعامل و هیجان‌زایی عمل می‌کنند. ویدئوها و پست‌هایی که احساسات قوی تولید می‌کنند—حتی اگر ضدزن باشند—شانس بیشتری برای دیده شدن دارند. این چرخهٔ تقویت‌شده باعث می‌شود محتوای منوسفری به سرعت در فیدها پخش شود و افراد بیشتری را درگیر کند.
از مواجهه تا اقدام: مسیر نامعلومِ تأثیر
پژوهشگران می‌توانند حساب‌های تاثیرگذار را شناسایی کنند، اما دسترسی به داده‌های داخلی پلتفرم‌ها برای پیگیری اینکه چگونه مخاطب از مشاهدهٔ محتوا به مشارکت فعال می‌رسد محدود است. بنابراین پرسش‌های مهمی بی‌پاسخ می‌مانند: آیا مواجههٔ طولانی‌مدت رفتار فرد را تغییر می‌دهد؟ چه عاملی باعث می‌شود یک بیننده منفعل ناگهان پیام تهدیدآمیز بفرستد؟
چرا این مسئله فراتر از مرزهاست
نسخهٔ مذهبی منوسفر محدود به یک کشور یا زبان نیست؛ مانند سایر شاخه‌های منوسفر، از مرزها و پلتفرم‌ها عبور می‌کند. برخی چهره‌ها با نام‌هایی متفاوت در یوتیوب یا شبکه‌های دیگر حضور دارند و پیام‌های مشابه را بازتولید می‌کنند که در پیج‌ها و پیام‌های خصوصی زنان بازتاب می‌یابد.
راهکارهایی برای مقابله و محافظت
هرچند مقابله کامل نیاز به تلاش هماهنگ پلتفرم‌ها، قانون‌گذاران و جامعه دارد، زنان و مدافعان حقوق می‌توانند اقدامات عملی بردارند:
- مدیریت پیام‌ها: محدود کردن پیام‌های خصوصی و استفاده از فیلترهای کلمات کلیدی.
- حمایت اجتماعی: گروه‌های هم‌بسته و شبکه‌های حمایتی برای گزارش و پشتیبانی روحی.
- افزایش آگاهی: اطلاع‌رسانی دربارهٔ شیوه‌های دستکاری مذهبی و سیاسیِ محتوا.
- فشار بر پلتفرم‌ها: خواستار شفافیت الگوریتمی و اقدام سریع علیه آزارگران.
آسیبِ این رفتارها تنها به سطح فردی محدود نمی‌شود؛ وقتی فضای عمومی برای زنان ناامن شود، حضور آن‌ها در گفتگوهای اجتماعی و فرهنگی تضعیف خواهد شد. در برابر این روند، شناخت سازوکارها و اقدام جمعی مهم‌ترین گام‌ها هستند تا اینترنت مکانی کمتر تهدیدآمیز برای همه باشد.
نظر، سوال یا تجربه خود را درباره این مطلب با سایر کاربران اوکالا به اشتراک بگذارید.