سیاره زهره از نظر جرم، اندازه و ساختار تقریباً به زمین بسیار نزدیک است؛ به‌اندازه‌ای که اخترشناسان همیشه در نگرانی بوده‌اند که چرا این گوی بی‌نور، ماهی ندارد. اگرچه ممکن است ماهی در ابتدا شکل نگرفته باشد، اما پژوهش‌های جدیدی از دانشگاه کالیفرنیای شمالی (روریو) سناریوی جالبی را برای از بین رفتن این قمر احتمالی مطرح کرده‌اند. بر اساس این نظریه، زهره ماه خود را با یک برخورد فاجعه‌بار از بین نینداخته، بلکه آن را به آرامی و با استفاده از جاذبه و چرخش کند خود بلعیده است.
چرخش کند زهره: عامل اصلی گوارش ماه
استیون کیین، اخترفیزیست و نویسنده ارشد این پژوهش، توضیح می‌دهد که وقوع یک فاجعه برای رسیدن زهره به وضعیت فعلی لازم نبوده است. به نظر می‌رسد ترکیب جاذبه ذاتی سیاره با نرخ دوران کند آن، به‌طور طبیعی باعث شد ماه روی آن فرو بریزد و جذب شود. چرخش یک سیاره می‌تواند بر قمرهایش اثری شبیه به تیراندازی یا کشش داشته باشد، بسته به سرعت آن. به همین دلیل است که ماه زمین در حال دور شدن است (حدود ۱.۵ اینچ در سال)، اما زهره داستان متفاوتی دارد. دوره چرخش زهره روی محور خود ۲۴۳ روز زمینی است؛ یعنی حتی از سال آن هم طولانی‌تر. این کندترین دوران در منظومه شمسی است. این چرخش کُند در کنار جاذبه سیاره، به این معناست که حتی اگر ماهی وجود داشت، به جای اینکه به بیرون پرتاب شود، به آرامی به داخل کشیده می‌شود.
شبیه‌سازی‌های کامپیوتری و نتایج شگفت‌انگیز
برای تایید این مکانیسم، تیم کیین مدلی کامپیوتری از تعاملات جاذبی اجرام آسمانی ساختند. پس از اعتبارسنجی مدل با شبیه‌سازی تکامل ماه زمین، آن‌ها شبیه‌سازی‌هایی را با تغییر متغیرهایی مانند زمان دوران زهره و جرم ماه فرضی (از ۰.۰۱ تا ۱۰ برابر جرم ماه زمین) اجرا کردند. نتایج نشان داد که سرنوشت ماه عمدتاً به سرعت دوران زهره، جرم ماه و شکل مدار آن بستگی دارد. در اکثر شرایط، قمر به سمت داخل مارپیچ می‌رفت، در نهایت تکه‌تکه می‌شد و تحت چنگرایی سیاره قرار می‌گرفت.
- کیین خاطرات می‌کند: «وقتی این کشف را کردم، شوکه شدم. فکر می‌کردم طیف وسیعی از سناریوهای در حال بررسی من به نتایج متنوعی منجر می‌شود. اما تقریباً همه چیز در یک جهت پیش رفت.»
- فقط در موارد خاصی (مثلاً زمانی که دوران سیاره به طور مصنوعی به ۱۰ تا ۱۲ ساعت سرعت می‌یابد و جرم ماه مشابه زمین است)، شبیه‌سازی‌ها نشان می‌دهند که ماه می‌تواند تا ۴.۵ میلیارد سال دوام بیاورد. اما با توجه به وضعیت فعلی کُند زهره، این حالت بسیار بعید است.
آیا شواهد فیزیکی وجود دارد؟
البته این مطالعه اثبات نمی‌کند که زهره سابقاً ماه داشته است، و یافتن شواهد فیزیکی نیز کار آسانی نیست. سطح زهره از نظر زمین‌شناختی جوان است؛ تعداد دهانه‌های ضربی نشان می‌دهد که لایه بیرونی سنگین آن فقط چند صد میلیون ساله است. این سیاره همزمان با سایر اجرام منظومه شمسی (حدود ۴.۶ میلیارد سال پیش) تشکیل شده، اما فعالیت‌های آتشفشانی و تکتونیکی شدید، در واقع سطح آن را بازسازی کرده‌اند. اگر شواهدی از ماه وجود داشته باشد، احتمالاً زیر آسفالت فضا پنهان شده و در اعماق زیرزمین قرار دارد. سنجش‌های لرزه‌ای که به اعماق زمین نفوذ کرده‌اند، شواهدی از تشکیل ماه زمین را ارائه کرده‌اند. اگر چنین اندازه‌گیری‌هایی روی زهره انجام شود، ممکن است ردپاهای ماهی که قبلاً جذب شده است کشف شود.
تأثیر بر habitability و جستجوی سیارات فرازمینی
سرنوشت این ماه می‌تواند سرنخ‌هایی برای حل پنهان دیگر قدیمی ارائه دهد: آیا زهره زمانی محیطی برای حمایت از حیات داشت؟ بلعیدن ماه انرژی و تکانه زاویه‌ای عظیمی به سیاره القا می‌کند که می‌تواند دوران، زمین‌شناسی و اقلیم آن را به‌طور قابل‌توجهی تغییر دهد و مسیر تکامل سیاره را دگرگون کند. این موضوع تنها به زهره محدود نمی‌شود. دانشمندان در جستجوی سیارات قابل سکونت خارج از منظومه شمسی، حضور ماه را به عنوان عاملی مؤثر در habitability (اباقابلی‌زندگی) در نظر گرفته‌اند، اما هنوز مشخص نیست که آیا ماه بزرگ برای وجود حیات ضروری است یا نه. کیین معتقد است که داشتن ماه مزایایی دارد، اما برای habitability الزامی نیست. این کشف که سیارات با سرعت دوران کندتر کمتر احتمالاً ماه خود را حفظ می‌کنند، چشم‌انداز جدیدی در جستجوی سیارات فرازمینی مشابه زمین ارائه می‌دهد. حتی اگر سیارات بسیار مشابه زمین کشف شوند، اگر سرعت دوران آن‌ها به اندازه کافی بالا نباشد، ممکن است ماه‌های خود را قورت دهند.
نظر، سوال یا تجربه خود را درباره این مطلب با سایر کاربران اوکالا به اشتراک بگذارید.