شامپانزهها فقط از ابزار استفاده نمیکنند؛ آنها این مهارت را به نسل بعد هم منتقل میکنند. پژوهشی تازه نشان میدهد بچهشامپانزهها کار با ابزار را صرفاً با تماشا کردن یاد نمیگیرند، بلکه بزرگترها عمداً رفتار درست را جلوی آنها اجرا میکنند و حتی ابزارشان را در اختیارشان میگذارند تا همان حرکتها را تمرین کنند.
این یافته که در مجله Frontiers in Psychology منتشر شده، تصویر دقیقتری از یادگیری اجتماعی در میان شامپانزهها ارائه میدهد؛ فرایندی که در آن تجربه، مشاهده و تمرین هدایتشده کنار هم قرار میگیرند.
یادگیری با کمک انتقال ابزار و غذا
طبق این مطالعه، زمانی که شامپانزههای باتجربه ابزار یا غذا را به بچهها میدهند، فقط در حال کمک کردن نیستند؛ آنها در عمل مسیر یادگیری را هموار میکنند. پژوهشگران این رفتار را انتقال غذا یا ابزار توصیف کردهاند.
آندرو سانچس-مخیاس، یکی از نویسندگان مقاله از دانشگاه بارسلونا و مؤسسه جین گودال اسپانیا در سنگال، توضیح میدهد که این انتقال میتواند به شامپانزههای جوان کمک کند تا یاد بگیرند چگونه با استفاده از فناوری ساده، به غذاهایی دسترسی پیدا کنند که بهراحتی قابل برداشت نیستند.
- بزرگترها ابتدا رفتار را نشان میدهند.
- سپس ابزار را در اختیار بچهها میگذارند.
- بچهها همان حرکتها را تقلید میکنند.
- این فرایند با مشاهده و تمرین همراه است.
مادرها مهمترین معلمها هستند
یکی از نکات جالب پژوهش این است که مادرها نقش اصلی را در این آموزش بر عهده دارند. آنها نهفقط الگوی رفتاری فرزندانشان هستند، بلکه بهنوعی معلم هم محسوب میشوند؛ معلمی که با صبر، تکرار و واگذاری ابزار، مسیر یادگیری را برای بچهشامپانزه هموار میکند.
این نوع آموزش رسمی و کلاسی نیست، اما نشانههای روشنی از هدایت، نظارت و فراهم کردن فرصت تمرین در آن دیده میشود.
وقتی استفاده از ابزار فقط مخصوص انسان نبود
سالها تصور میشد استفاده از ابزار یکی از ویژگیهای منحصربهفرد انسان است. با این حال، شواهد علمی این نگاه را تغییر داد. چارلز داروین در سال ۱۸۷۱ مشاهده کرده بود که شامپانزهها از سنگ برای شکستن آجیل استفاده میکنند.
بعدها، در سال ۱۹۶۰، جین گودال رفتار معروفی را ثبت کرد که نگاه دانشمندان را دگرگون کرد. او دید شامپانزهای به نام دیوید گریبرد شاخهای را خم میکند، برگهایش را جدا میکند و از آن برای بیرون آوردن موریانهها از لانه و خوردنشان استفاده میکند.
پس از شنیدن این مشاهده، لوئیس لیکی، استاد و حامی جین گودال، جملهای معروف گفت: «حالا باید تعریف ابزار را عوض کنیم، تعریف انسان را تغییر دهیم، یا شامپانزهها را انسان بپذیریم.»
شامپانزهها چه ابزارهایی میسازند؟
پژوهشهای سالهای اخیر نشان دادهاند که توانایی شامپانزهها در استفاده از ابزار بسیار فراتر از نمونههای ساده و اولیه است. آنها بسته به نیازشان، ابزارهای متفاوتی میسازند یا تغییر میدهند.
- ساخت اسفنج از برگها برای جذب مایعات
- شکل دادن به چوبها برای جمعآوری جلبک
- استفاده از سنگ برای شکستن مغزها و آجیلها
- تیز کردن ابزارهای ساده شبیه نیزه برای شکار
این کشف چرا مهم است؟
اهمیت این مطالعه فقط در شناخت بهتر شامپانزهها نیست. این یافتهها نشان میدهند ریشههای آموزش، تقلید و انتقال مهارت ممکن است بسیار قدیمیتر و عمیقتر از آن چیزی باشد که قبلاً تصور میکردیم. وقتی یک جانور باتجربه عمداً شرایط یادگیری را برای یک عضو جوانتر فراهم میکند، با رفتاری روبهرو هستیم که شباهت قابلتوجهی به آموزش در میان انسانها دارد.
این موضوع میتواند به درک بهتر تکامل یادگیری اجتماعی، فرهنگ در حیوانات و حتی منشأ رفتارهای آموزشی در انسان کمک کند.
نظر، سوال یا تجربه خود را درباره این مطلب با سایر کاربران اوکالا به اشتراک بگذارید.