سگ‌هایی که در نزدیکی نیروگاه هسته‌ای چرنوبیل زندگی می‌کنند، دست‌کم از نظر ژنتیکی با دیگر سگ‌ها تفاوت دارند. پژوهشگران در سال‌های اخیر الگوی ژنتیکی متمایزی در این جمعیت شناسایی کرده‌اند؛ اما هنوز روشن نیست چه عاملی این تفاوت را به وجود آورده است. پژوهشی تازه نشان می‌دهد که احتمالاً نمی‌توان همه ماجرا را به تغییرات تصادفی نسبت داد.
آیا تشعشعات، ژن‌های سگ‌های چرنوبیل را تغییر داده‌اند؟
یکی از توضیح‌های جذاب، به‌ویژه برای علاقه‌مندان به داستان‌های علمی‌تخیلی، این است که تشعشعات ماندگار در محل حادثه باعث انباشته شدن جهش‌ها در ژنوم سگ‌ها شده باشد. بااین‌حال، این فرضیه هنوز پاسخ قطعی دانشمندان نیست.
ساختار ژنتیکی یک جمعیت می‌تواند از مسیرهای مختلفی تغییر کند. برای بررسی علت تفاوت‌های ژنتیکی سگ‌های چرنوبیل، باید میان چند فرایند تمایز گذاشت:
- جهش‌های ژنتیکی: تغییراتی در DNA که اثر احتمالی تشعشعات بر آن‌ها نیازمند بررسی است.
- رانش ژنتیکی: تغییر فراوانی گونه‌های ژنی در یک جمعیت بر اثر رویدادهای تصادفی.
- انتخاب طبیعی: فرایندی که در آن ویژگی‌های وراثتی مؤثر بر بقا و تولیدمثل می‌توانند در نسل‌های بعد فراوان‌تر شوند.
مقایسه دو جمعیت با تنها ۱۶ کیلومتر فاصله
در مطالعه‌ای که در نشریه علمی Genes منتشر شده است، پژوهشگران DNA سگ‌های ساکن محوطه اطراف نیروگاه را با DNA سگ‌های شهر چرنوبیل، در فاصله حدود ۱۶ کیلومتری، مقایسه کردند. آن‌ها همچنین داده‌های ژنتیکی این سگ‌ها را در کنار اطلاعات جمعیت‌های دیگری از سگ‌ها در جهان قرار دادند.
نتیجه این مقایسه چشمگیر بود. به گفته مگان دیلون، پژوهشگر پسادکتری دانشگاه ایالتی کارولینای شمالی و نویسنده نخست مطالعه، سگ‌های شهر چرنوبیل از نظر ژنتیکی به سگ‌های جزایر گالاپاگوس شبیه‌ترند تا به سگ‌هایی که در نزدیکی نیروگاه زندگی می‌کنند.
ردپای انتخاب طبیعی در سگ‌های اطراف نیروگاه
یافته مهم‌تر پژوهش این بود که تصادف به‌تنهایی نمی‌تواند تفاوت‌های مشاهده‌شده میان این جمعیت‌ها را توضیح دهد. الگوهای ژنتیکی شناسایی‌شده نشان می‌دهند که احتمالاً انتخاب طبیعی در جمعیت سگ‌های اطراف نیروگاه نقش داشته است.
بااین‌حال، مشاهده نشانه‌های انتخاب طبیعی به معنای اثبات نقش تشعشعات نیست. از این یافته‌ها نمی‌توان نتیجه گرفت که سگ‌ها در برابر پرتوها مقاوم شده‌اند یا جهش‌های ناشی از تشعشع علت تفاوت ژنتیکی آن‌هاست.
معمای ژنتیکی چرنوبیل هنوز حل نشده است
این پژوهش سرنخ تازه‌ای درباره تغییرات ژنتیکی سگ‌های چرنوبیل ارائه می‌کند، اما علت دقیق این تغییرات همچنان نامشخص است. نکته کلیدی، تفاوت میان شناسایی نشانه‌های یک فرایند تکاملی و شناخت عامل محرک آن است؛ دانشمندان برای پاسخ به پرسش دوم هنوز به شواهد بیشتری نیاز دارند.
نظر، سوال یا تجربه خود را درباره این مطلب با سایر کاربران اوکالا به اشتراک بگذارید.