دانشمندان فقط با فرمول‌ها، داده‌ها و نمودارها سر و کار ندارند؛ گاهی شوخ‌طبعی‌شان را هم وسط مقاله‌های علمی رو می‌کنند. یکی از جالب‌ترین نمونه‌ها، ارجاع به فرهنگ عامه و به‌خصوص ترانه‌های معروف در عنوان و متن پژوهش‌هاست. حالا یک مطالعه تازه نشان می‌دهد که در میان همه گروه‌های موسیقی، بیتلز بیش از هر نام دیگری وارد ادبیات علمی شده است.
این پژوهش که در ژورنال PLoS ONE منتشر شده، نشان می‌دهد ترانه‌ها و نام قطعات بیتلز بارها در مقالات علمی به شکل مستقیم یا با بازی‌های زبانی خلاقانه استفاده شده‌اند. ظاهراً برای خیلی از پژوهشگران، نوشتن یک عنوان علمی خشک و رسمی کافی نیست و کمی ذوق هنری هم به ماجرا اضافه می‌کنند.
بیتلز؛ محبوب‌ترین مرجع موسیقایی در ادبیات علمی
بر اساس این مقاله، بیتلز از نظر تعداد دفعاتی که نام آهنگ‌ها یا اشعارشان در متون علمی دیده می‌شود، جایگاه ویژه‌ای دارند. گابریل بودل، یکی از نویسندگان این پژوهش از دانشگاه صنعتی دلفت هلند، می‌گوید بعضی از این ارجاع‌ها واقعاً بامزه و هوشمندانه هستند.
او به چند نمونه جالب اشاره می‌کند؛ مثلاً عنوان The lung and winding road برای مقاله‌ای درباره لانگ کووید، بازی زبانی هوشمندانه‌ای با آهنگ معروف The Long and Winding Road است. یا عنوان Here comes the SU(N) که از آهنگ Here Comes the Sun الهام گرفته و به موضوعی در رایانش کوانتومی و گروه‌های ریاضی مربوط می‌شود.
همین نمونه‌ها نشان می‌دهد برخی دانشمندان هنگام انتخاب عنوان مقاله، حسابی خوش‌ذوق و سرحال بوده‌اند.
ماجرا از بیتلز شروع نشده بود
البته بیتلز اولین گروهی نیست که راهش را به مقالات علمی باز کرده است. در سال ۲۰۱۴، پژوهشگرانی از مؤسسه کارولینسکا در سوئد فاش کردند که سال‌ها به‌صورت عمدی ترانه‌های باب دیلن را در مقالات خود جا می‌داده‌اند. این کار بخشی از یک شرط قدیمی بود که از مقاله‌ای در سال ۱۹۹۷ در نشریه Nature شروع شده بود؛ مقاله‌ای با عنوان Nitric Oxide and inflammation: The answer is blowing in the wind.
همین ماجرا بعدها به یک مطالعه در سال ۲۰۱۵ منجر شد تا بررسی شود اشعار باب دیلن تا چه اندازه در ادبیات زیست‌پزشکی حضور دارند. در آن بررسی، دو عبارت The Times They Are A’Changin’ و Blowing in the Wind بیشترین تکرار را داشتند.
از باب دیلن تا The Clash؛ رقابت موسیقی در دل علم
ارجاع به ترانه‌ها فقط به حوزه زیست‌پزشکی محدود نماند. پژوهشگران هواشناسی و علوم اقلیمی هم علاقه زیادی به استفاده از اشعار باب دیلن نشان دادند. بعدتر، در سال ۲۰۱۷، مطالعه‌ای تعداد استفاده از ترانه‌های دیلن و بیتلز را در مقالات زیست‌پزشکی با هم مقایسه کرد و نتیجه این بود که بیتلز دست بالا را دارد.
در سال ۲۰۲۳ هم پژوهش دیگری به سراغ استفاده پرتکرار از آهنگ معروف Should I Stay or Should I Go از گروه The Clash رفت. نتایج آن مطالعه جالب بود:
- The Clash با ۴۰۸ ارجاع به این آهنگ در جایگاه بالاتری قرار گرفت.
- آهنگ The Long and Winding Road از بیتلز ۲۳۶ بار ارجاع گرفته بود.
- ترانه The Times They Are A’Changin’ از باب دیلن ۱۲۸ بار دیده شده بود.
یعنی اگرچه بیتلز در مجموع حضور بسیار پررنگی در متون علمی دارد، اما بعضی قطعات از گروه‌های دیگر هم توانسته‌اند در این رقابت خوش‌ذوقانه بدرخشند.
چرا دانشمندان این‌قدر به ارجاع‌های موسیقایی علاقه دارند؟
استفاده از نام ترانه‌ها در مقالات علمی فقط یک شوخی ساده نیست. این کار گاهی به نویسنده کمک می‌کند عنوانی ماندگارتر، جذاب‌تر و قابل‌تشخیص‌تر بسازد. در میان انبوه مقاله‌های تخصصی، یک عنوان خلاقانه می‌تواند توجه بیشتری جلب کند و حتی باعث شود مقاله در ذهن مخاطب بماند.
از طرفی، این ارجاع‌ها چهره انسانی‌تری از دنیای علم نشان می‌دهند. پشت مقاله‌هایی که پر از واژه‌های پیچیده و تحلیل‌های سنگین هستند، آدم‌هایی نشسته‌اند که موسیقی گوش می‌کنند، شوخی می‌فهمند و گاهی دلشان می‌خواهد رد سلیقه شخصی‌شان را هم در کار علمی بگذارند.
چند نکته جالب از این روند
- ارجاع به ترانه‌ها بیشتر از چیزی است که در نگاه اول به نظر می‌رسد.
- بیتلز یکی از محبوب‌ترین منابع الهام برای انتخاب عنوان مقاله‌های علمی است.
- بازی‌های زبانی مبتنی بر نام آهنگ‌ها، به‌ویژه در عنوان مقاله‌ها، بسیار رایج‌اند.
- این شوخی‌های ظریف گاهی به بخشی از فرهنگ دانشگاهی و پژوهشی تبدیل می‌شوند.
حتی ناسا هم نتوانسته مقاومت کند
نویسندگان پژوهش جدید که خودشان هم از طرفداران بیتلز هستند، می‌گویند به‌سختی می‌شد این حضور گسترده را نادیده گرفت. یک جست‌وجوی ساده در وب‌سایت Nature نشان داده که تا ژوئیه ۲۰۲۵، دست‌کم ۱۱۶ مقاله به‌طور مشخص به بیتلز اشاره کرده‌اند.
در حوزه کشف دارو هم یک اصطلاح جالب وجود دارد: better than The Beatles problem. این عبارت به چالش تولید داروهایی اشاره دارد که هنگام ورود به بازار، مزایای آن‌ها به‌طور معنادار از بهترین درمان‌های موجود بیشتر باشد.
ماجرا حتی به ناسا هم رسیده است. این سازمان برای یکی از پروژه‌های پژوهشی خود درباره تپه‌های یخی موسوم به پینگو، نام Pingo STARR را انتخاب کرده؛ نامی که به احتمال زیاد ادای احترامی به رینگو استار، عضو معروف بیتلز، محسوب می‌شود.
وقتی علم و موسیقی همدیگر را پیدا می‌کنند
حضور بیتلز در مقالات علمی فقط یک نکته بامزه نیست؛ نشانه‌ای است از این‌که مرز میان علم و فرهنگ عامه همیشه آن‌قدرها هم سخت و نفوذناپذیر نیست. گاهی یک عنوان هوشمندانه می‌تواند هم بار علمی مقاله را حفظ کند و هم لبخندی روی صورت خواننده بیاورد.
شاید به همین دلیل است که بیتلز، باب دیلن یا The Clash نه‌فقط در پلی‌لیست‌ها، بلکه در پایگاه‌های داده علمی هم زنده مانده‌اند. ظاهراً دانشمندان هر وقت فرصتی پیدا کنند، دوست دارند کمی موسیقی را هم وارد آزمایشگاه و مقاله‌هایشان کنند.
نظر، سوال یا تجربه خود را درباره این مطلب با سایر کاربران اوکالا به اشتراک بگذارید.