پناهگاه زیرزمینی؛ راه فرار روسیه از حملات پهپادی

پس از آنکه حملات پهپادی اوکراین به مراکز داده‌ای که میزبان ابررایانه‌های هوش مصنوعی بودند خسارت زد و سرویس‌های ابری میلیون‌ها کاربر روس را مختل کرد، شرکت‌های فناوری روسیه به تکاپو افتاده‌اند تا تأسیسات خود را مقاوم‌سازی کنند و تا جای ممکن زیر زمین پنهانشان کنند. همزمان، کرملین از مالکان مراکز داده می‌خواهد بخشی از توان پردازشی خود را برای نیازهای اضطراری دولتی کنار بگذارند و حتی استفاده از مراکز داده خارج از کشور را مجاز اعلام کرده است.

این تحولات پیامد مستقیم جنگ روسیه علیه اوکراین است؛ جنگی که در ماه‌های اخیر شهرهای اوکراین تقریباً شبانه‌روز زیر بار پهپاد و موشک بوده‌اند و از اواخر سپتامبر، مراکز داده اوکراین هم به‌طور مشخص هدف گرفته شده‌اند. اما کی‌یف هم بی‌پاسخ نمانده و با پهپادهای خود اهدافی نظامی و زیرساختی را در سراسر روسیه زده است؛ حملاتی که مراکز داده‌ی غول فناوری روسیه یعنی یاندکس، بانک دولتی اسبربانک، شبکه اجتماعی وکونته و حتی وزارت دارایی روسیه را آسیب‌دیده یا از کار انداخته است.

از معدن نیکل تا معدن زغال‌سنگ؛ ایده‌های عجیب برای پنهان‌سازی

به گزارش روزنامه روسی ودوموستی، شرکت مخابرات دولتی روستلکام در گفت‌وگو با نوریلسک، غول استخراج نیکل و پالادیم، احتمال انتقال بخشی از مراکز داده روسیه به زیر زمین را مطرح کرده است. نشریه تخصصی دیتاسنتر داینامیکس هم به پیشنهاد تازه یکی از فرمانداران منطقه‌ای روسیه اشاره کرده: ساخت مراکز داده در دل معادن روباز زغال‌سنگ و کاشتن پارک‌های عمومی سبز روی سطح آن‌ها به‌عنوان استتار.

دستور ۱۰ درصدی پوتین

بر اساس گزارش رسانه مستقل روسی مدوزا، پوتین در دوم نوامبر فرمانی امضا کرد که بر اساس آن اپراتورهای مراکز داده روسیه موظف‌اند ۱۰ درصد از فضای آزاد و ظرفیت خود را برای مواقعی که دولت به آن نیاز پیدا می‌کند، کنار بگذارند. این تصمیم نشان می‌دهد نگرانی کرملین از آسیب‌پذیری زیرساخت رایانش ابری کشور در جریان جنگ با اوکراین جدی‌تر از آن است که به نظر می‌رسید.

چرا این خبر برای بازار فناوری مهم است؟

تمرکز بالای مراکز داده در چند نقطه محدود، آن‌ها را به هدفی وسوسه‌انگیز برای حملات تبدیل می‌کند. وقتی یک تأسیسات از کار می‌افتد، فقط یک شرکت ضرر نمی‌بیند؛ سرویس‌های بانکی، پیام‌رسان‌ها و سامانه‌های دولتی هم روی همان زیرساخت سوار هستند و اختلال به سرعت به زندگی روزمره مردم سرریز می‌کند.

• پراکندگی جغرافیایی: انتقال مراکز داده به مکان‌های分散 و دور از دسترس، ریسک از دست رفتن کل ظرفیت را کاهش می‌دهد.
• مقاوم‌سازی فیزیکی: سازه‌های زیرزمینی در برابر موج انفجار و ترکش مقاوم‌ترند، هرچند چالش خنک‌سازی و رطوبت را به همراه دارند.
• ذخیره ظرفیت برای دولت: رزرو ۱۰ درصدی، اولویت‌بندی در شرایط بحرانی را برای نهادهای دولتی تضمین می‌کند.
• پناه بردن به خارج: اجازه استفاده از مراکز داده خارجی، آخرین راه‌حل برای حفظ پیوستگی سرویس‌هاست.

تصویری از آینده زیرساخت ابری

این ماجرا فقط یک خبر محلی نیست. جنگ نشان داد که مراکز داده، مثل پل‌ها و نیروگاه‌ها، بخشی از زیرساخت حیاتی یک کشورند و در منازعات مدرن هدف قرار می‌گیرند. حالا کسب‌وکارها و دولت‌ها باید در طراحی شبکه‌های خود به سناریوهایی فکر کنند که تا چند سال پیش عجیب به نظر می‌رسید: پشتیبان‌گیری در چند کشور، توان پردازشی قابل جابه‌جایی و برنامه‌ای روشن برای روزی که بزرگ‌ترین دیتاسنترتان در دسترس نباشد.