ماهواره نیل گرلز سوئیفت که از سال ۲۰۰۴ در فضا مشغول رصد پرانرژی‌ترین رویدادهای کیهانی بوده، حالا وارد آخرین فصل عمر خود شده است. ناسا امیدوار بود با یک مأموریت نجات، این رصدخانه فضایی را از سقوط تدریجی نجات دهد، اما این تلاش به نتیجه نرسید. با این حال، سوئیفت هنوز کاملاً خاموش نشده و دانشمندان می‌خواهند تا آخرین لحظه از آن برای ثبت داده‌های ارزشمند استفاده کنند.
این ماهواره سال‌ها یکی از مهم‌ترین ابزارهای ناسا برای شناسایی پدیده‌های کوتاه‌عمر و انفجاری در جهان بوده؛ از انفجارهای پرتو گاما گرفته تا ابرنواخترها و ستاره‌هایی که در دام سیاه‌چاله‌ها گرفتار می‌شوند. حالا که بازگشت آن به مدار ممکن نشده، سوئیفت در مسیر ورود دوباره به جو زمین قرار دارد.
مأموریت نجاتی که نیمه‌تمام ماند
ناسا در ماه‌های اخیر یک کاوشگر ویژه به فضا فرستاد تا ماهواره سوئیفت را نجات دهد. این سامانه که LINK نام داشت، قرار بود با بازوهای رباتیک به ماهواره متصل شود و با کمک پیشران‌های قدرتمند، آن را به ارتفاع مناسب‌تری بازگرداند.
اما این مأموریت خیلی زود با مشکل روبه‌رو شد. کاوشگر پس از پرتاب در ماه ژوئیه، دچار اختلال در سامانه‌های کنترل ارتفاع شد؛ بخشی حیاتی برای جابه‌جایی و مانور در فضا. همین نقص باعث شد کل پروژه نجات لغو شود.
پیش از پرتاب، مدیران این پروژه هم تأکید کرده بودند که این مأموریت آسان نیست. سوئیفت اساساً برای تعمیر یا سرویس در مدار طراحی نشده بود و از همان ابتدا، پروژه در دسته مأموریت‌های پرریسک اما پربازده قرار می‌گرفت.
چرا سوئیفت در حال سقوط است؟
سوئیفت در مدار پایین زمین قرار دارد و مثل دیگر ماهواره‌های این محدوده، به‌تدریج تحت تأثیر مقاومت لایه‌های بالایی جو ارتفاع خود را از دست می‌دهد. این اصطکاک بسیار ضعیف است، اما در بلندمدت باعث کاهش مدار می‌شود.
در ابتدا تصور می‌شد این ماهواره تا حدود سال ۲۰۳۰ به مرحله بحرانی نرسد، اما افزایش فعالیت‌های خورشیدی در سال‌های اخیر شرایط را تغییر داده است. این فعالیت‌ها باعث انبساط جو زمین شده‌اند و در نتیجه، نیروی مقاومتی واردشده به ماهواره بیشتر شده است. به همین دلیل، حالا پیش‌بینی می‌شود سوئیفت شاید همین اواخر امسال وارد جو زمین شود.
سوئیفت چه چیزهایی را رصد می‌کرد؟
سوئیفت یکی از مهم‌ترین رصدخانه‌های فضایی ناسا برای بررسی رویدادهای سریع و فوق‌العاده پرانرژی بوده است. این ماهواره به سه تلسکوپ اصلی مجهز است و می‌تواند جهان را در طول موج‌های مختلف ببیند.
- نور مرئی
- فرابنفش
- پرتو ایکس
- پرتو گاما
همین توانایی چندطیفی باعث شد سوئیفت در بیش از ۲۱ سال فعالیت خود به ابزاری حیاتی برای اخترشناسان تبدیل شود. این رصدخانه نه‌فقط داده جمع‌آوری می‌کرد، بلکه در بسیاری از موارد به تیم‌های زمینی هشدار می‌داد تا سریع‌تر سراغ پدیده‌هایی مثل ابرنواخترها، انفجارهای پرتو گاما و گسیختگی ستاره‌ها توسط سیاه‌چاله‌ها بروند.
آخرین مأموریت سوئیفت: ثبت بیشترین داده ممکن
پس از شکست مأموریت نجات، تیم عملیاتی سوئیفت تصمیم گرفته تا از زمان باقی‌مانده بیشترین استفاده را ببرد. پیش از این، تلسکوپ‌های ماهواره برای صرفه‌جویی در انرژی، حفظ جهت پنل‌های خورشیدی و کاهش مقاومت جوی خاموش شده بودند.
اما کمی بعد از لغو مأموریت نجات، دو تلسکوپ از سه تلسکوپ اصلی سوئیفت دوباره با موفقیت راه‌اندازی شدند. تلسکوپ پرتو ایکس هم توانست از بقایای ابرنواختر تیکو تصویربرداری کند؛ جرمی که در فاصله حدود ۱۳ هزار سال نوری از زمین قرار دارد.
در همین حال، کار روی تنظیمات تلسکوپ هشدار انفجار یا Burst Alert Telescope هم ادامه دارد؛ ابزاری که هنوز خاموش است، اما احتمال دارد دوباره وارد مدار علمی شود و در روزهای پایانی عمر سوئیفت نقش مهمی ایفا کند.
چرا پایان سوئیفت مهم است؟
پایان کار سوئیفت فقط خاموش شدن یک ماهواره قدیمی نیست. این رصدخانه طی دو دهه گذشته بخشی از زیرساخت اصلی اخترفیزیک مدرن بوده و در کشف و پیگیری برخی از خشن‌ترین رخدادهای جهان نقش کلیدی داشته است.
اگرچه سوئیفت دیگر شانس چندانی برای ماندن در مدار ندارد، اما حتی در این روزهای پایانی هم می‌تواند داده‌هایی ثبت کند که برای پژوهش‌های آینده ارزشمند باشند. به همین دلیل، آخرین مأموریت واقعی آن نه نجات از سقوط، بلکه ادامه رصد تا آخرین لحظه ممکن است.
نکات کلیدی
- مأموریت ناسا برای نجات ماهواره سوئیفت به‌دلیل نقص فنی در کاوشگر LINK لغو شد.
- سوئیفت به‌دلیل مقاومت جو در مدار پایین زمین، به‌تدریج ارتفاع خود را از دست می‌دهد.
- فعالیت شدید خورشیدی باعث افزایش اصطکاک جوی و تسریع سقوط این ماهواره شده است.
- دو تلسکوپ از سه تلسکوپ سوئیفت دوباره فعال شده‌اند.
- سوئیفت پیش از نابودی در جو، همچنان به رصد رویدادهای مهم کیهانی ادامه می‌دهد.
نظر، سوال یا تجربه خود را درباره این مطلب با سایر کاربران اوکالا به اشتراک بگذارید.