سادهتر شدن پر کردن فرمها، ثبت شکایت و ارسال درخواستهای رسمی با کمک هوش مصنوعی، حالا فشار تازهای به خدمات عمومی وارد کرده است. چیزی که زمانی به زمان، حوصله و آشنایی با فرآیندهای اداری نیاز داشت، حالا با چند دستور ساده یا حتی عکس گرفتن از یک نامه، قابل انجام است. نتیجه هم کاملاً قابل مشاهده است: سازمانهای عمومی در کشورهای مختلف با موجی از درخواستها، شکایتها و دادخواستهای جدید روبهرو شدهاند.
بر اساس گزارشی که توجه زیادی جلب کرده، این افزایش فقط یک نوسان موقت نیست. نشانهها حاکی از آن است که ابزارهای هوش مصنوعی در حال تغییر دادن شیوه تعامل مردم با نهادهای عمومی هستند؛ تغییری که هم میتواند دسترسی به عدالت و خدمات را بهتر کند و هم سامانههای اداری را زیر بار درخواستهای انبوه ببرد.
افزایش چشمگیر شکایتها و درخواستها در چند کشور
در بریتانیا، تعداد شکایتهای ثبتشده نزد نهاد رسیدگی به اختلافات مسکن، از ۲۶۰۰ مورد در سال ۲۰۲۲ به بیش از ۷۰۰۰ مورد در سال گذشته رسیده است؛ یعنی بیش از دو برابر. در آمریکا، اداره حمایت مالی از مصرفکننده یا CFPB در همین بازه زمانی رشد ۵ برابری در شکایتها را تجربه کرده است. روندهای مشابهی هم در دادخواستهای قضایی برزیل و طومارهای پارلمانی آلمان دیده شده است.
این الگو در چندین حوزه مختلف تکرار شده؛ از درخواستهای رفاهی گرفته تا اعتراضهای رسمی قضایی. وجه مشترک همه این خدمات، آنلاین بودن آنهاست؛ یعنی همان جایی که یک دستیار هوش مصنوعی میتواند وارد عمل شود و بخش زیادی از کار را برای کاربر انجام دهد.
«سیل ایجنتی» چیست و چرا اهمیت دارد؟
کریس اشمیتز، پژوهشگری که این روند را دنبال میکند، برای توصیف این پدیده از اصطلاح agentic flooding یا «سیل ایجنتی» استفاده کرده است. او در پژوهشی که قرار است در کنفرانس AI Ethics and Society ارائه شود، ۸۴ نمونه مختلف از این نوع افزایش درخواستها را در ۱۱ حوزه قضایی بررسی کرده است.
یافته اصلی او این است که شواهد گستردهای وجود دارد که ابزارهای هوش مصنوعی در حال تغییر شیوه استفاده مردم از خدمات عمومی هستند. البته این پژوهش از نظر روششناسی با احتیاط پیش میرود و بهطور قطعی نمیگوید هوش مصنوعی علت مستقیم این جهش است. با این حال، در اغلب موارد یک الگوی مشابه دیده میشود: تا پیش از ۲۰۲۲ حجم درخواستها تقریباً ثابت بوده و بعد از فراگیر شدن ابزارهای هوش مصنوعی، روند رشد شتاب گرفته است.
نکته مهمتر اینجاست که در بیشتر این موارد، هنوز اثری از کند شدن رشد دیده نمیشود. این یعنی احتمالاً در سالهای آینده هم با افزایش مداوم درخواستها مواجه خواهیم بود.
چرا هوش مصنوعی اینقدر حجم درخواستها را بالا برده است؟
پاسخ کوتاه است: چون انجام این کار از همیشه راحتتر شده. قبلاً اگر کسی میخواست یک شکایت رسمی یا درخواست اداری تنظیم کند، باید مدارک را جمع میکرد، متن مینوشت، قوانین را میفهمید و فرمت مناسب را رعایت میکرد. حالا همان فرد میتواند متن یک نامه را کپی کند یا از آن عکس بگیرد و از یک اپلیکیشن هوش مصنوعی بخواهد پاسخ مناسب، متن اعتراض یا فرم تکمیلشده را تولید کند.
این تغییر فقط سرعت را بیشتر نکرده، بلکه موانع ورود را هم پایین آورده است. افرادی که قبلاً بهدلیل پیچیدگی فرآیند، کمبود وقت یا ناآشنایی با زبان اداری از ثبت درخواست منصرف میشدند، حالا شانس بیشتری برای پیگیری دارند.
مهمترین عواملی که این موج را تقویت کردهاند
- سادهتر شدن تولید متن رسمی: ابزارهای هوش مصنوعی میتوانند نامه، شکایت و درخواست را با لحن اداری تنظیم کنند.
- کاهش هزینه زمانی: کاری که قبلاً ساعتها طول میکشید، حالا در چند دقیقه انجام میشود.
- دسترسی عمومیتر: کاربران عادی بدون دانش حقوقی یا اداری هم میتوانند درخواست ثبت کنند.
- بهبود کیفیت ابزارها: مدلهای جدیدتر با یک ورودی سادهتر، پاسخهای قابلاستفادهتری تولید میکنند.
- چندکاناله شدن ورودیها: متن، تصویر و فایلهای اسکنشده هم حالا بهراحتی وارد چرخه پردازش میشوند.
همه این درخواستها اسپم نیستند
بخش حساس ماجرا همینجاست. از بیرون ممکن است این موج جدید شبیه اسپم بهنظر برسد، اما همه چیز به این سادگی نیست. بخشی از این درخواستها واقعاً کمکیفیت، تکراری یا حتی با نیت اخلالگرانه تولید میشوند. اما بخش دیگری از آنها متعلق به افرادی است که پیشتر بهدلیل دشواری مسیر، هرگز شکایت یا درخواست خود را ثبت نمیکردند.
به بیان دیگر، هوش مصنوعی فقط در حال زیاد کردن سر و صدا نیست؛ گاهی در حال باز کردن درهای بسته هم هست. اگر فردی حق قانونی یا اداری داشته اما بهدلیل پیچیدگی روند از آن صرفنظر کرده باشد، استفاده از هوش مصنوعی میتواند به او کمک کند صدایش را به نهاد مربوطه برساند.
چالش اصلی برای دولتها و نهادهای عمومی
مسئله فقط زیاد شدن تعداد درخواستها نیست، بلکه تشخیص کیفیت و اعتبار آنهاست. وقتی یک سازمان ناگهان با چند برابر شدن ورودیها روبهرو میشود، تیمهای بررسی، سامانههای پشتیبانی و فرآیندهای رسیدگی بهسرعت تحت فشار قرار میگیرند. اگر این نهادها آمادگی نداشته باشند، هم زمان رسیدگی طولانیتر میشود و هم احتمال از دست رفتن پروندههای مهم بالا میرود.
این وضعیت شباهت زیادی به اتفاقی دارد که در برخی برنامههای باگ بانتی رخ داد. بسیاری از شرکتها سال گذشته با حجم بزرگی از گزارشهای امنیتی تولیدشده توسط مدلهای زبانی روبهرو شدند؛ گزارشهایی که اغلب کیفیت پایینی داشتند و مشکل جدی امنیتی را نشان نمیدادند، اما همچنان بررسی آنها زمان و منابع میخواست.
در خدمات عمومی هم همین خطر وجود دارد: انبوهی از ورودیها میتواند رسیدگی به موارد واقعاً ضروری را کند یا مختل کند.
نهادهای عمومی با چه مشکلاتی روبهرو میشوند؟
- افزایش بار کاری کارشناسان: بررسی تعداد بیشتری از پروندهها به نیروی انسانی و زمان بیشتری نیاز دارد.
- کاهش نسبت سیگنال به نویز: پیدا کردن درخواستهای مهم در میان ورودیهای کمکیفیت سختتر میشود.
- فشار بر زیرساخت دیجیتال: پلتفرمهای ثبت درخواست باید برای حجم بالاتر آماده شوند.
- ابهام در اصالت محتوا: تشخیص اینکه یک متن چقدر دقیق، واقعی یا دستکاریشده است، دشوارتر میشود.
- نیاز به بازطراحی فرآیندها: سیستمهایی که برای عصر پیشا-AI ساخته شدهاند، دیگر جواب کامل نمیدهند.
فرصتی برای بازطراحی خدمات عمومی
نگاه بدبینانه میگوید هوش مصنوعی فقط راه تولید شکایت و درخواست انبوه را هموار کرده است. اما نگاه دیگری هم وجود دارد: شاید این فشار تازه، دولتها را مجبور کند خدمات عمومی را برای واقعیت جدید بازطراحی کنند.
اگر شهروندان حالا میتوانند سادهتر و سریعتر با نهادهای عمومی ارتباط بگیرند، شاید مسئله اصلی این نباشد که جلوی آنها گرفته شود؛ بلکه باید سیستمهایی ساخته شود که بتوانند درخواستها را بهتر دستهبندی، اولویتبندی و پردازش کنند. در چنین شرایطی، استفاده از ابزارهای هوشمند در سمت سازمانها هم ضروری بهنظر میرسد؛ البته با شفافیت، نظارت و استانداردهای مشخص.
این تحول میتواند به نفع مردم تمام شود، بهشرطی که نهادهای عمومی صرفاً رویکرد دفاعی نداشته باشند. هوش مصنوعی میتواند شکاف میان شهروند و ساختار اداری را کمتر کند، اما فقط وقتی که سازوکارهای رسیدگی هم به همان اندازه هوشمند و منعطف شوند.
آنچه در سالهای آینده باید زیر نظر گرفت
اگر روند فعلی ادامه پیدا کند، خدمات عمومی ناچار میشوند خیلی زودتر از آنچه تصور میشد، خود را با عصر ایجنتهای هوش مصنوعی تطبیق دهند. سؤال اصلی دیگر این نیست که آیا هوش مصنوعی بر تعامل مردم با دولت اثر میگذارد یا نه؛ سؤال این است که این اثر چگونه مدیریت میشود.
- آیا نهادها میتوانند درخواستهای معتبر را سریعتر تشخیص دهند؟
- آیا فرآیندهای اداری برای حجم بالای ورودی بازطراحی میشوند؟
- آیا از هوش مصنوعی برای کمک به شهروندان استفاده میشود یا برای سد کردن مسیر آنها؟
- آیا قوانین جدیدی برای مدیریت درخواستهای تولیدشده با AI وضع خواهد شد؟
فعلاً یک چیز روشن است: ایجنتهای هوش مصنوعی فقط در حال کمک به نوشتن متن نیستند؛ آنها دارند الگوی مراجعه مردم به خدمات عمومی را تغییر میدهند. این تغییر، هم دردسر دارد و هم ظرفیت اصلاح. اینکه کدامیک پررنگتر شود، به واکنش نهادهای عمومی در همین چند سال آینده بستگی دارد.
نظر، سوال یا تجربه خود را درباره این مطلب با سایر کاربران اوکالا به اشتراک بگذارید.