سفر به قمری که نامش از خدای ترس در اساطیر یونان گرفته شده، به‌اندازه کافی دلهره‌آور به نظر می‌رسد؛ به‌خصوص وقتی سه مأموریت پیشین برای رسیدن به آن شکست خورده‌اند. بااین‌حال، آژانس فضایی ژاپن و شرکای بین‌المللی‌اش با هیجانی آرام اما جدی برای انجام این مأموریت آماده می‌شوند.
مأموریت کاوش قمرهای مریخ یا MMX قرار است به سراغ فوبوس و دیموس، دو قمر کوچک و اسرارآمیز مریخ، برود. فضاپیمای ژاپنی پس از رسیدن به همسایگی سیاره سرخ، این دو قمر را بررسی می‌کند و از سطح فوبوس نمونه برمی‌دارد تا آن را برای مطالعه به زمین بازگرداند.
MMX به‌دنبال پاسخ چه پرسشی است؟
هدف اصلی مأموریت، پاسخ دادن به پرسشی است که دانشمندان هنوز درباره آن اتفاق‌نظر ندارند: فوبوس و دیموس چگونه شکل گرفته‌اند؟
ظاهر نامنظم، اندازه کوچک و برخی ویژگی‌های نوری این دو جرم نشان می‌دهد که شاید در اصل سیارک‌هایی بوده‌اند که بر اثر گرانش مریخ به دام افتاده‌اند. در مقابل، مدار تقریباً دایره‌ای آن‌ها که در امتداد استوای مریخ قرار دارد، با سناریوی دیگری سازگار است.
بر اساس فرضیه دوم، در دوران شکل‌گیری منظومه شمسی یک سیارک عظیم با مریخ جوان برخورد کرده و حجم زیادی از مواد را به مدار این سیاره فرستاده است. سپس بخشی از این بقایا به یکدیگر پیوسته‌اند و فوبوس و دیموس را ساخته‌اند.
دو فرضیه اصلی درباره منشأ قمرهای مریخ
- سیارک‌های به‌دام‌افتاده: فوبوس و دیموس در جایی دیگر شکل گرفته‌اند و بعداً وارد میدان گرانشی مریخ شده‌اند.
- پیامد یک برخورد بزرگ: این قمرها از بقایای برخورد جرمی عظیم با مریخ اولیه به وجود آمده‌اند.
هر دو توضیح با بخشی از شواهد سازگارند، اما هیچ‌کدام تاکنون نتوانسته‌اند تمام ویژگی‌های این قمرها را به‌طور قطعی توضیح دهند.
ابزارهای علمی MMX چه چیزی را اندازه می‌گیرند؟
فضاپیمای MMX مجموعه‌ای از ابزارهای علمی را برای بررسی دقیق مریخ و قمرهایش حمل می‌کند. یکی از مهم‌ترین آن‌ها ابزار MEGANE است که با اندازه‌گیری نوترون‌ها و پرتوهای گاما، اطلاعاتی درباره ترکیب عنصری فوبوس به دست می‌آورد.
دانشمندان هنوز شناخت دقیقی از عناصر سازنده فوبوس ندارند. وجود مقدار بیشتری از عناصر فرّار مانند هیدروژن یا پتاسیم می‌تواند فرضیه سیارک به‌دام‌افتاده را تقویت کند. در مقابل، کمبود این مواد ممکن است نشانه‌ای باشد که فوبوس از بقایای یک برخورد عظیم در اطراف مریخ شکل گرفته است.
دیوید لارنس، سرپرست تیم MEGANE در دانشگاه جانز هاپکینز، جذابیت این بخش از مأموریت را در انجام اندازه‌گیری‌هایی می‌داند که پیش از این هرگز درباره فوبوس انجام نشده‌اند.
چرا بازگرداندن نمونه از فوبوس اهمیت دارد؟
اندازه‌گیری‌های مداری سرنخ‌های مهمی در اختیار پژوهشگران قرار می‌دهند، اما نمونه‌های واقعی می‌توانند نتیجه بحث را بسیار روشن‌تر کنند. آزمایشگاه‌های زمینی قادرند ترکیب شیمیایی، مواد معدنی، ساختار ذرات و نشانه‌های مربوط به تاریخ شکل‌گیری فوبوس را با دقتی بسیار بیشتر از ابزارهای نصب‌شده روی فضاپیما بررسی کنند.
ابیگیل فریمن، از اعضای تیم MMX در آزمایشگاه پیش‌رانش جت ناسا، معتقد است داده‌های دورسنجی به پاسخ دادن به پرسش‌های بزرگ درباره فوبوس کمک خواهند کرد، اما این نمونه‌های بازگشتی هستند که می‌توانند پاسخ‌ها را محکم و قابل‌اتکا کنند.
- تعیین دقیق‌تر ترکیب شیمیایی و معدنی فوبوس
- آزمایش مستقیم دو فرضیه اصلی درباره منشأ قمرهای مریخ
- شناخت بهتر تاریخ برخوردها در اطراف سیاره سرخ
- کسب اطلاعات تازه درباره سال‌های آغازین منظومه شمسی
مأموریتی در ادامه سه شکست فضایی
تلاش برای رسیدن به فوبوس سابقه‌ای طولانی و ناامیدکننده دارد. روسیه از دهه ۱۹۸۰ سه کاوشگر را با هدف مطالعه این قمر به فضا فرستاده است، اما هیچ‌یک نتوانستند مأموریت برنامه‌ریزی‌شده خود را با موفقیت کامل کنند.
همین پیشینه، مأموریت ژاپن را به یکی از دشوارترین برنامه‌های اکتشافی سال‌های اخیر تبدیل می‌کند. نزدیک شدن به جرمی کوچک با گرانش بسیار ضعیف، انجام عملیات نمونه‌برداری و سپس بازگرداندن محموله به زمین، نیازمند ناوبری و مهندسی بسیار دقیقی است.
سفری یک‌ساله تا مریخ و قمرهایش
MMX از مرکز فضایی تانگاشیما در ژاپن راهی فضا می‌شود و پس از سفری نزدیک به یک سال به مریخ و دو قمر آن می‌رسد. فوبوس در زبان یونانی به معنای «ترس» و دیموس به معنای «وحشت» است؛ نام‌هایی که با دشواری این سفر فضایی بی‌ارتباط به نظر نمی‌رسند.
با وجود ریسک‌های فنی و سابقه ناموفق مأموریت‌های قبلی، دانشمندان با امید زیادی MMX را دنبال می‌کنند. اگر این مأموریت موفق شود، نمونه‌های فوبوس فقط راز تولد دو قمر مریخ را آشکار نمی‌کنند؛ آن‌ها می‌توانند بخشی از تاریخ ناشناخته شکل‌گیری مریخ و منظومه شمسی را نیز پیش روی پژوهشگران بگذارند.
نظر، سوال یا تجربه خود را درباره این مطلب با سایر کاربران اوکالا به اشتراک بگذارید.