پژوهشگران موفق شدهاند نوعی سلول خورشیدی پروسکایتی بسازند که برخلاف تصور رایج، برای کار کردن در زیر آب طراحی شده است. این دستاورد میتواند مسیر تازهای برای تأمین انرژی تجهیزات دریایی، حسگرهای زیرآبی و سامانههای پژوهشی در اقیانوسها باز کند.
سلولهای خورشیدی پروسکایتی در سالهای اخیر بهخاطر هزینه ساخت کمتر، انعطافپذیری بالا و بازده مناسب، توجه زیادی جلب کردهاند. با این حال، یک نقطهضعف مهم همیشه سر راه آنها بوده است: دوام پایین، بهویژه در برابر رطوبت. همین موضوع باعث میشد استفاده از آنها در محیطهای آبی تقریباً غیرممکن به نظر برسد.
حالا تیمی به سرپرستی «سیمین ما» از دانشگاه یوننان نشان داده که با تغییر در ترکیب شیمیایی و افزودن یک ماده خاص، میتوان این فناوری را برای محیط زیر آب هم قابل استفاده کرد.
چرا سلول خورشیدی زیر آب اهمیت دارد؟
بیشتر پنلهای خورشیدی رایج از سیلیکون ساخته میشوند. این پنلها روی خشکی عملکرد خوبی دارند، اما در زیر آب با یک مشکل جدی روبهرو میشوند: آب خیلی سریع بخشی از طول موجهای نور را که سیلیکون بهتر جذب میکند، فیلتر میکند. در نتیجه، کارایی آنها در عمق کاهش مییابد.
پروسکایتها یک مزیت مهم دارند؛ میتوان آنها را طوری تنظیم کرد که به طول موجهای متفاوتی از نور واکنش نشان دهند. این یعنی امکان طراحی سلولی وجود دارد که از نور باقیمانده در چند متری زیر سطح آب هم برق تولید کند؛ جایی که نور آبی بیشتر از بقیه طول موجها دوام میآورد.
پروسکایت؛ ارزان، پربازده، اما حساس
سلولهای خورشیدی ساختهشده از پروسکایت نسبت به نمونههای سیلیکونی چند ویژگی جذاب دارند:
- هزینه تولید پایینتر
- امکان ساخت به شکل لایههای نازک، انعطافپذیر و حتی شفاف
- توانایی تبدیل بهتر نور خورشید به برق در برخی شرایط
اما در کنار این مزایا، پروسکایتها به تخریب سریع شهرت دارند. رطوبت یکی از مخربترین عوامل برای این مواد است و همین مسئله استفاده از آنها در زیر آب را به یک چالش جدی تبدیل میکند.
راز کارکرد این سلول خورشیدی در زیر آب چیست؟
کلید ماجرا در تنظیم شیمی ماده و افزایش دوام آن نهفته است. پژوهشگران برای جذب طول موجهای موجود در اعماق کم آب، ترکیب پروسکایت را تغییر دادند. این بخش چندان دشوار نبود، چون یکی از قابلیتهای اصلی پروسکایت همین تنظیمپذیری بالاست.
چالش اصلی، مقاومت در برابر آب بود. تیم تحقیقاتی برای حل این مشکل از یک افزودنی شیمیایی با نام polyhexamethylene guanidine hydrochloride استفاده کرد؛ مادهای که چند نقش مهم را بهطور همزمان ایفا میکند.
این افزودنی چه کاری انجام میدهد؟
- یک لایه آبگریز در اطراف ماده ایجاد میکند و تماس مستقیم رطوبت با سلول را کاهش میدهد.
- به ساختار بلوری پروسکایت کمک میکند تا کریستالهای بزرگتر و پایدارتر شکل بگیرند.
- حرکت یونها را در شبکه بلوری محدود میکند؛ عاملی که یکی از مسیرهای رایج تخریب پروسکایت است.
- علاوه بر افزایش دوام، به بهبود عملکرد الکتریکی سلول هم کمک میکند.
چرا محیط زیر آب میتواند به نفع این فناوری باشد؟
نکته جالب اینجاست که زیر آب فقط تهدید نیست. شدت نور در عمق کمتر است و دما نیز معمولاً پایینتر از سطح خشکی باقی میماند. این دو عامل میتوانند سرعت فرسودگی سلول را کاهش دهند و عمر مفید آن را بیشتر کنند.
به بیان ساده، اگرچه آب برای پروسکایت خطرناک است، اما در صورت محافظت درست، شرایط نوری و دمایی زیر آب حتی میتواند برای پایداری بلندمدت آن مفید باشد.
کاربردهای احتمالی سلول خورشیدی زیر آب
اگر این فناوری به مرحله تجاری برسد، میتوان انتظار داشت در حوزههای مختلفی به کار گرفته شود:
- تأمین انرژی حسگرهای پایش محیطزیست دریایی
- تغذیه تجهیزات تحقیقاتی در دریاها و اقیانوسها
- استفاده در سامانههای نظارتی و مخابراتی زیرآبی
- کمک به افزایش ماندگاری تجهیزات مستقل از باتری در محیطهای دریایی
این دستاورد چه معنایی برای آینده دارد؟
ساخت یک سلول خورشیدی قابل استفاده در زیر آب فقط یک پیشرفت آزمایشگاهی ساده نیست. این پژوهش نشان میدهد که محدودیتهای شناختهشده پروسکایت را میتوان با طراحی هوشمندانه تا حد زیادی کنترل کرد. اگر روند توسعه این فناوری ادامه پیدا کند، احتمالاً در آینده نهتنها روی پشتبامها، بلکه در زیر سطح آب هم از انرژی خورشید برق خواهیم گرفت.
نظر، سوال یا تجربه خود را درباره این مطلب با سایر کاربران اوکالا به اشتراک بگذارید.