رمگشایی اسکرول‌های کهن با هوش مصنوعی؛ گامی نو در بازخوانی تاریخ

تلاش‌های بی‌وقفه برای نجات و خوانش متون تاریخی گاهی به مرزهای علم و فناوری می‌رسد. پروژۀ «چالش وستاییوس» یکی از جذاب‌ترین نمونه‌های این تلاطم است؛ پروژه‌ای که از ترکیب تکنیک‌های نوین «باز کردن دیجیتال» و یادگیری ماشین به‌صورت مشارکتی برای رمزگشایی اسکرول‌های هرکولانوم استفاده می‌کند. این اسکرول‌ها، کاغذهای پاپیروسی ۲۰۰۰ ساله‌ای هستند که به‌شدت ذغال شده‌اند و به قدری شکننده‌اند که باز کردن فیزیکی آن‌ها تقریباً غیرممکن است. اخیراً این پروژه گامی مهم‌تر برداشته است؛ تیمی از پژوهشگران با ساخت نمونه‌های معاصر از پاپیروس و ذغال کردن آن‌ها، یک روش غربالگری برای شناسایی اسکرول‌هایی که با مرکب بر پایه سرب نوشته شده‌اند، تأیید کردند. این متون با احتمال بیش از سایرین شانس بازخوانی دارند. نتایج این فرآیند در مجلۀ PLoS ONE منتشر شده است.

ظهور دوباره گنج‌های هرکولانوم

همان‌طور که گزارش شده است، پمپئی تنها شهر رومی نیست که در انفجار ویرانگر کوه اتنا در سال ۷۹ میلادی از بین رفت. شهرهای دیگری در این منطقه، از جمله محله‌های ثروتمند هرکولانوم نیز دمانده جریانات گازی داغ و آتشفشانی (پالس‌های پیروکلاستیک) شدند. با وجود این ویرانی، بقایایی از ثروت و فرهنگ روم باقی ماند. یکی از بنای اقامتی فاخر در هرکولانوم، که احتمالاً متعلق به مردی به نام «پیسو» بوده، شامل ده‌ها اسکرول پاپیروسی بی‌بدیلی است که به‌دلیل گزهای آتشفشانی به کربن تبدیل شده بودند.

از مخفیگاه کتابخانه فیلسوفان تا امروز

این اسکرول‌ها زیر لایه‌های گل آتشفشانی باقی ماندند تا در قرن ۱۸ میلادی از یک اتاق کشف شوند. باستان‌شناسان معتقدند این اتاق احتمالاً کتابخانه شخصی «فیلودموس»، فیلسوف اپیکوروسی بوده است. تکه‌های معدودی که قبل از این باز شده بودند، به محققان امکان شناسایی متن‌های فلسفی یونانی را دادند، از جمله آثار «اپیکوروس» و «فیلودموس» و همچنین چند اثر لاتین. اما بیش از ۶۰۰ اسکرول پیچیده، آن‌قدر شکننده هستند که تصور می‌شد هرگز قابل خواندن نخواهند بود، حتی لمس آن‌ها نیز می‌توانست باعث فروپاشی کامل کاغذ شود.

چرا روش غربالگری جدید اهمیت دارد؟

تکنیک‌های تصویربرداری مثل توموگرافی CT می‌توانند سطوح اسکرول‌های ذغال شده را اسکن کنند، اما خوانش اطلاعات از روی این تصاویر برای انسان‌ها بسیار دشوار است. پژوهشگران جدید با ایجاد اسکرول‌های معاصر شبیه‌سازی‌شده، یک مدل غربالگری ایجاد کردند که به‌طور خودکار اسکرول‌هایی را شناسایی می‌کند که حاوی مرکب سرب باشند. این اسکرول‌ها دارای کنتراست تصویربرداری بالاتری هستند و برای یادگیری ماشین «آسان‌تر» خوانده می‌شوند. این رویکرد، منابع پژوهش‌ها را بر هدف‌های مناسب‌تر متمرکز می‌کند و امید به کشف متون جدید تاریخی را زنده نگه می‌دارد.