سیاره زهره سال‌هاست با لایه‌ای از ابهام پوشیده شده؛ نه فقط به خاطر ابرهای ضخیم و جو خشنش، بلکه به دلیل یک مه زردرنگ عجیب در بخش پایینی جو که از دهه ۱۹۷۰ دیده شده بود و کسی منشأ دقیقش را نمی‌دانست. حالا پژوهشگران به توضیحی رسیده‌اند که هم غافلگیرکننده است و هم بسیار منطقی: این مه مرموز در واقع از گرد و غبار کیهانی شکل می‌گیرد.
این لایه که با نام «مه پایینی» شناخته می‌شود، نخستین بار توسط کاوشگرهای Venera و Pioneer Venus شناسایی شد؛ مأموریت‌هایی که از اولین فضاپیماهای موفق در ارسال تصاویر زهره به زمین بودند. با این حال، منشأ این مه برای چند دهه ناشناخته باقی ماند.
منشأ واقعی مه زهره چیست؟
بر اساس پژوهشی تازه، ذرات ریزی که از سوختن شهاب‌واره‌ها در جو زهره به‌جا می‌مانند، پایه اصلی این مه را می‌سازند. همان پدیده‌ای که ما روی زمین به شکل «ستاره‌های دنباله‌دار» یا شهاب‌های سوزان می‌بینیم، در زهره هم ردپایی از گرد و غبار کیهانی بر جا می‌گذارد.
این ذرات پس از ورود به جو، با اسید سولفوریک موجود در اتمسفر زهره واکنش می‌دهند و در نهایت لایه‌ای مه‌آلود را شکل می‌دهند. تیمی از پژوهشگران به سرپرستی هیروکی کاریو از دانشگاه توهوکو ژاپن با استفاده از یک مدل میکروفیزیکی توانستند این فرایند را توضیح دهند.
مدل میکروفیزیکی چه چیزی را نشان داد؟
مدل‌های میکروفیزیکی برای بررسی فرایندهای بسیار ریزمقیاس به کار می‌روند؛ همان سازوکارهایی که در شکل‌گیری ابرها و بارش در زمین و دیگر اجرام آسمانی نقش دارند. نتیجه این مدل‌سازی نشان می‌دهد ورود مداوم گرد و غبار کیهانی به جو زهره، برای حفظ این لایه مه کاملاً کافی است.
به گفته پژوهشگران، این ذرات نه‌تنها مه پایینی را ایجاد می‌کنند، بلکه به عنوان هسته‌های مؤثر چگالش هم عمل می‌کنند؛ یعنی به تشکیل ابرها در لایه‌های اصلی جو زهره نیز کمک می‌کنند، حتی در نقاطی دور از محل اولیه ورودشان.
- منشأ مه زردرنگ زهره، ذرات باقی‌مانده از شهاب‌واره‌هاست.
- اسید سولفوریک موجود در جو زهره در شکل‌گیری این مه نقش کلیدی دارد.
- این ذرات می‌توانند به تشکیل ابرها در لایه‌های بالاتر هم کمک کنند.
- فرضیه‌های قدیمی درباره خاک سطحی و خاکستر آتشفشانی تأیید نشدند.
آیا آتشفشان‌های زهره مقصر بودند؟
تا پیش از این، یکی از حدس‌های جدی این بود که خاکستر آتشفشانی عامل ایجاد این مه باشد. این فرضیه چندان هم دور از ذهن نبود، چون زهره به عنوان فعال‌ترین سیاره آتشفشانی منظومه شمسی شناخته می‌شود. نشانه‌های آتشفشانی آن نخستین بار در اوایل دهه ۱۹۹۰ توسط فضاپیمای Magellan ثبت شد و مطالعات جدیدتر هم نشان داده‌اند که فعالیت آتشفشانی زهره حتی بیش از برآوردهای قبلی است.
با این حال، بررسی‌های تازه نشان می‌دهد ذرات ناشی از فوران‌های آتشفشانی زهره نمی‌توانند ویژگی‌های لازم برای ساخت این مه خاص را داشته باشند. به بیان ساده، خاکستر آتشفشانی با ترکیب شیمیایی جو زهره آن‌طور که باید وارد تعامل نمی‌شود تا چنین لایه‌ای را بسازد.
خاک سطحی هم از فهرست گزینه‌ها حذف شد
احتمال دیگری که بررسی شد، گرد و غبار سطحی بود. اما این سناریو هم کنار گذاشته شد. حتی اگر مقدار زیادی غبار از سطح زهره یا از منابع آتشفشانی وارد جو می‌شد، باز هم این ذرات نمی‌توانستند با گوگرد موجود در اتمسفر به شکلی مناسب واکنش دهند و مه مشاهده‌شده را بسازند.
چرا این کشف اهمیت دارد؟
شناخت دقیق منشأ مه زهره فقط حل یک معمای قدیمی نیست. این کشف به دانشمندان کمک می‌کند رفتار جو زهره، چرخه شیمیایی آن و سازوکار شکل‌گیری ابرهایش را بهتر بفهمند. از آنجا که زهره یکی از پیچیده‌ترین جوهای منظومه شمسی را دارد، هر سرنخ تازه می‌تواند در طراحی مأموریت‌های آینده و تفسیر داده‌های جدید نقش مهمی داشته باشد.
این نتیجه همچنین یادآوری می‌کند که گاهی منشأ پدیده‌های سیاره‌ای نه در سطح آن سیاره، بلکه در موادی است که از فضای میان‌سیاره‌ای به آن می‌رسند. در مورد زهره، همین ذرات فوق‌العاده ریز کیهانی توانسته‌اند لایه‌ای مرموز بسازند که دهه‌ها دانشمندان را سردرگم کرده بود.
نظر، سوال یا تجربه خود را درباره این مطلب با سایر کاربران اوکالا به اشتراک بگذارید.