تصویرسازی از نخستین نوزادهای ویرایش‌شده ژنتیکی در سال ۲۰۱۸ توسط هه جیانکویی، با انتقادات شدید علمی و اخلاقی همراه شد و سرانجام با محکومیت او به زندان به اتمام رسید. اما با وجود این محکومیت، بحث پیرامون ویرایش ژنتیکی جنین‌های انسانی در عرصه بیوتکنولوژی نه تنها متوقف نشده، بلکه شعله‌ورتر از یه قبل است. کیتی تی، بنیان‌گذار شرکت «اوپرین ژنومیکس»، معتقد است که گام بردن در این مسیر صرفاً یک ضرورت علمی نیست، بلکه یک «الزام اخلاقی» محسوب می‌شود.
کیتی تی، ۳۰ ساله، در ماه مارس سال جاری شرکت اوپرین را با هدف ارائه خدمات ویرایش ژنتیکی در کلینیک‌های کمک‌باروری (IVF) راه‌اندازی کرد. در یک دیدگاه تازه‌نشریه در مجله Trends in Genetics، او بر نیاز به تأمین مالی عمومی و ایجاد مسیرهای قانونی جدید برای پیشبرد این فناوری تا رسیدن به مرحله بالینی تأکید می‌کند. با این حال، سوال‌های مهمی درباره میزان امنیت این جنین‌ها برای بارداری انسانی و ریسک‌های احتمالی برای فرزندان متولدشده باقی مانده است.
چرا ویرایش ژنتیکی یک الزام اخلاقی است؟
ویرایش ژنتیکی در «ساقه زایشی» (Germ-line) به اصلاح سلول‌های تولیدمثل انسان مانند جنین‌ها اشاره دارد. تغییراتی که در این سطح ایجاد می‌شود، می‌تواند به نسل‌های آینده منتقل شود. از یک سو، این فناوری می‌تواند جهش‌های ژنتیکی مهلک را برای همیشه اصلاح کند؛ اما از سوی دیگر، ریسک «اثرات هدف‌نابودی» وجود دارد که می‌تواند جهش‌های جدید و خطرات سلامت را وارد DNA کند که این نیز به نسل‌های بعدی منتقل خواهد شد. همین ریسک‌های بالا باعث شده ده‌ها کشور از ویرایش ژنتیکی جنین‌های منتهی به بارداری منع کنند.
محدودیت‌های روش‌های فعلی
جفت‌هایی که در معرض خطر انتقال بیماری‌های ژنتیکی هستند، اکنون می‌توانند از روش IVF همراه با غربالگری ژنتیکی استفاده کنند تا جنین‌های سالم را شناسایی و انتخاب کنند. منتقدان ویرایش ژنتیکی استدلال می‌کنند که ابزارهای غربالگری، نیاز به ویرایش را بسیار کم می‌کنند. اما یک مشکل بزرگ وجود دارد: روش IVF کم‌بازده است. یافتن جنین‌های قابل زنده‌ماندن دشوار است، حتی برای زوج‌هایی که سابقه بیماری ارثی ندارند.
- محدودیت ظرفیت: زوج‌هایی مانند «ایان واتس» و «چاینین زایگلر» که با بیماری شارکوت-ماری-تو (نوعی اختلال عصبی تحلیل‌برنده) دست و پنجه نرم می‌کنند، با سه دور از IVF تنها به ۳ جنین سالم از ۸ جنین تولیدشده دسترسی پیدا کردند.
- هزینه و زمان: واتس اشاره می‌کند که گزینه‌های فعلی یا بدون بچه ماندن است یا انجام چرخه‌های متعدد IVF. ویرایش ژنتیکی می‌تواند شانس بیشتری برای ساختن خانواده فراهم کند، به‌ویژه در موارد نادر که همه جنین‌ها ناقل جهش بیماری‌زا هستند.
- دعوت به تغییر رویکرد: کیتی تی معتقد است: «ما اینجا هستیم تا این بیماری‌ها را درمان کنیم، نه اینکه صرفاً جنین‌ها را کنار بگذاریم و کار را تمام بدانیم.»
چالش‌های فنی و علمی پیش‌روی ویرایش ژنتیکی
اختراع فناوری CRISPR بیش از یک دهه پیش درهای به سمت بچه‌سازی ویرایش‌شده ژنتیکی را باز کرد و نسل‌های جدیدتر ویرایش ژنتیکی دقت به‌مراتب بالاتری ارائه می‌دهند. اخیراً محققان دانشگاه کلمبیا موفق به ویرایش دقیق جنین‌های انسانی با تکنیک «ویرایش باز» (Base Editing) شدند. با این حال، این تحقیقات نشان‌دهنده این نیست که فناوری آماده مصرف بالینی است. برخی ابزارهای ویرایشی منجر به تغییرات ژنومی ناخواسته و ناسازگار شدند، که محققان نتیجه گرفتند «عواقب ناخواسته» فنی هنوز مانع استفاده بالینی است.
دیتر اگلیرا، رهبر تیم کلمبیا، هشدار می‌دهد که هر جهش جدید، به معنای یک «داروی جدید» است و توسعه آن زمان‌بر و پرهزینه خواهد بود. در حالی که کیتی تی معتقد است هنوز زمان ویرایش جنین برای بیماران انسانی نرسیده است، او استدلال می‌کند که به اندازه کافی نزدیک به آن هستیم که باید موانع قانونی و مالی برافکنده شوند. در حال حاضر، بودده‌ی فدرال برای تحقیق روی جنین‌های انسانی محدود است و FDA نیز از بررسی آزمایش‌های بالینی شامل ژن‌های ویرایش‌شده ارثی منع شده است.
ریسک‌های نهفته و ابهامات باقی‌مانده
حتی اگر ابزاری برای ویرایش در آزمایشگاه عملکرد بی‌نقص نشان دهد، تضمین اینکه هیچ تغییر ژنتیکی ناخواسته‌ای در جنینی که به رحم انسان منتقل می‌شود وجود ندارد، مستلزم چالش‌های بزرگی است. نمونه‌برداری از جنین‌ها (Biopsy) تنها چند سلول را بررسی می‌کند و ممکن است تغییرات را در سایر سلول‌ها نشان ندهد. شوخرات میتالیپوف، متخصص مرکز تحقیقات سلولی جنین، ابراز نگرانی می‌کند که ما در واقع یک «جعبه سیاه» را منتقل می‌کنیم و ریسک‌های ناشناخته ممکن است سال‌ها پس‌تر و حتی پس از رشد نوزاد ویرایش‌شده بروز کند. بنابراین، مشاوره جامع بیماران درباره این ریسک‌ها ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است.
با این حال، زوج‌هایی مانند زایگلر و واتس، حاضرند ریسک یک فناوری نوپا را بپذیرند تا شانس زندگی بدون بیماری را برای جنین‌هایشان حفظ کنند. زایگلر که اکنون در هفته ۲۰ بارداری است، جنین‌های ناقل جهش را نگه می‌دارد و امیدوار است روزی ویرایش ژنتیکی، راهی برای نجات آن‌ها از بیماری شود. به گفته او: «اگر گزینه‌ها، دور ریختن یا شانس‌دادن به یک فناوری جدید باشد، من به شانس‌دادن به فناوری جدید تمایل دارم.»
نظر، سوال یا تجربه خود را درباره این مطلب با سایر کاربران اوکالا به اشتراک بگذارید.