تغییر نام هوش مصنوعی به فوق‌هوشی؟؛ تست وفاداری ترامپ به صنعت فناوری

هفتاد سال پیش، گروهی از دانشمندان در دانشگاه دارتاموث گرد هم آمدند تا ایده‌ای جسورانه را بررسی کنند: آیا ماشین‌ها روزی می‌توانند فرآیندهای فکری مشابه انسان را داشته باشند؟ یکی از این دانشمندان، جان مک‌کارتی، پیشنهاد کرد به این رشته جدید «هوش مصنوعی» (AI) بگوییم. این اصطلاح جا افتاد و تقریباً ۷.۴ میلیون مقاله علمی با این عنوان جستجو می‌شود. همه این نام را می‌فهمند؛ حتی کسانی که از هوش مصنوعی متنفرند، حداقل نگرانند که کجا باید از این واژه استفاده کنند. اما همین اتفاق با رئیس‌جمهور دونالد ترامپ افتاد؛ او ناگهان برای این اصطلاح ریزش پیدا کرد.

تازه در سخنرانی اخیرش در سازمان ملل، ترامپ اشاره کرد که ممکن است بخواهد اصطلاح «هوش مصنوعی» را کنار بگذارد. بسیاری این اظهارات را یک تکیه‌کلام پنهان‌نشان پنداشتند، اما این بار او در یک ناهار با رهبران کلیدی حوزه هوش مصنوعی، دستور اجرایی صادر کرد که «هوش مصنوعی» دیگر مجاز نیست و از این پس باید «فوق‌هوش» (Super Intelligence) نامیده شود. در واقع، این حکم از طرف یک قدرت مطلق صادر شد و انتظار می‌رود بخش خصوصی هم به آن پایبند باشد. متأسفانه، بزرگان صنعت هوش مصنوعی نیز با تمکین بی‌صدا به این تغییر اسم، در موقعیت «اهلان فوق‌هوش» قرار گرفتند.

چرا بزرگان فناوری سکوت کردند؟

این ماجرا می‌تواند به عنوان یک «تست وفاداری» کلاسیک ترامپ تفسیر شود؛ یعنی آیا افراد قدرتمند حاضرند برای حفظ جایگاه خود در نزد رئیس‌جمهور، وقار و اصول خود را کنار بگذارند؟ جیکوب ویسبرگ، نویسنده کتاب «پرتره‌های ترسوت», این صحنه را یادآور همان لحظه‌ای می‌داند که بیلیونرهای حاضر در این جلسه از جمله جف بیزوس، ژنس هوانگ، دارئو آمودای، مارک زاکربرگ، سندار پیچای، گریگ براکمن، الکس کرب، و ایلان‌موسک، حتی یک هم اعتراض نکردند.

نتیجه‌ای که از سکوت بزرگان فناوری برمی‌آید

وقتی یک روزنامه‌نگار در جمع روزنامه‌نگاران پس از ناهار درباره «نهاد‌های هوش مصنوعی» صحبت کرد، ترامپ او را اصلاح کرد و گفت: «نام توسط بزرگ‌ترین، هوشمندترین و بزرگ‌ترین افراد جهان تغییر کرده است.» واقعاً؟ حتی با استفاده از سیستم‌های قدرتمند مثل ChatGPT یا Gemini، هیچ‌کدام از این افراد تا پیش از این اظهار نظر نکرده‌اند که باید از واژه «هوش مصنوعی» پرهیز شود. سیتا نادلا یک‌بار گفته بود ترجیح می‌داد به جای AI از «هوش متفاوت» استفاده شود، اما این نظر او را از استفاده از این واژه باز نشد.

حتی زاکربرگ که اخیراً یک آزمایشگاه «فوق‌هوش» راه‌اندازی کرده، شرکتش همچنان به‌شدت روی محصولاتی مثل Meta AI و عینک‌های هوش مصنوعی تمرکز دارد.

از نظر علمی، تغییر نام «هوش مصنوعی» به «فوق‌هوش» منطقی نیست

از دیدگاه علمی، این تغییر نام بی‌معنا است. نیک بوستروم، فیلسوفی که اصطلاح فوق‌هوشی را پرتوجه کرده، در یک ایمیل توضیح داد که «فوق‌هوش» به‌طور خاص به سیستم‌هایی اشاره دارد که به شدت از بهترین ذهن‌های انسان فراتر رفته‌اند. «هوش مصنوعی» دسته‌ای بسیار گسترده‌تر از سیستم‌ها را شامل می‌شود، از جمله فیلترهای اسپم، اصلاح املایی، سیستم‌های ناوبری ساده، LLMهای اولیه و حتی موتورهای شطرنج دهه ۷۰. نامیدن این‌ها «فوق‌هوش» بسیار نامناسب و ترسناک‌تر به نظر می‌رسد.

چرا ترامپ این تغییر نام را خواست؟

ترامپ توضیح داد که واژه «مصنوعی» هوش را جعلی جلوه می‌دهد، در حالی که هوش مصنوعی اصلاً جعلی نیست. او معتقد است «هوش مصنوعی» یک واژه جعلی و نامناسب است. اما واقعیت آن است که در سال ۱۹۵۶، مک‌کارتی از واژه «مصنوعی» برای تفکیک هوش انسانی از هوش ماشینی استفاده کرد؛ مشکل این نیست که مردم خروجی هوش مصنوعی را جعلی ببینند، بلکه در حال حاضر ما انسان‌ها نیز نمی‌توانیم با قطعیت تشخیص دهیم که با یک مدل هوش مصنوعی یا انسان در تعامل هستیم. تجلیل از این تفاوت با واترمارک و برچسب‌گذاری، بخشی از مقررات هوش مصنوعی باید باشد؛ همان مقرراتی که کاخ سفید آن را می‌پسندد.

واکنش‌های شرکت‌ها و آینده نام «هوش مصنوعی»

سؤال اینجاست که آیا شرکت‌هایی مثل گوگل، مایکروسافت، Antrhopic، Meta، Amazon، OpenAI، یا xAI قصد دارند نام محصولات، مقالات و ارتباطات خود را تغییر دهند؟ تا زمان نوشتن این مطلب، هیچ‌کدام پاسخ‌دهی نکرده‌اند. پیش‌بینی می‌شود که حداقل تا رسیدن دولت بعدی، این شرکت‌ها از هرگونه اقدام مینیمال برای حفظ رضایت رئیس‌جمهور پرهیز می‌کنند. بعضی حتی پیشنهاد کرده‌اند که رهبران فناوری از یک بازنام‌گذاری راضی‌ترند، اما با توجه به ترسناک‌تر بودن واژه «فوق‌هوش» در مقایسه با «هوش مصنوعی»، این موضوع مورد تردید است.

در نهایت، بی‌عملی بزرگان صنعت هوش مصنوعی در حفظ آزادی بیان برای استفاده از اصطلاح هوش مصنوعی، حتی در شرایطی که فرمان‌های استانی مثل فرمان فرماندار نیومند، این اصطلاح را تأیید کرده‌اند، شک و شبهه‌هایی درباره موافقت آن‌ها با استانداردهای داوطلبانه ایجاد می‌کند. ایجاد مقررات داوطلبانه قوی نیازمند روحیه و دقت در زمینه ایمنی است، که گاه با مسائل مالی و رقابتی در تضاد قرار می‌گیرد. این شرکت‌های بزرگ، که پیش از این مانند عروسک‌های سرسنگون به دستور یک شخصیت غیرتخصصی‌تر در فناوری گوش داده‌اند، باید در آینده با این تردیدها روبرو شوند. نام «هوش مصنوعی» نامناسب و جعلی نیست؛ این تغییر نام است که بی‌معنا و نادرست است.