بسیاری از افراد تصور میکنند که پس از یائسگی، تخمدانها به عنوان کارخانه تولید تخمک و هورمون، منجمد و بیفعل میشوند. اما پژوهشهای جدید نشان میدهد که این اندام پس از پایان دوران باروری نیز همچنان فعالیتهای بیولوژیکی پیچیدهای را در بدن انجام میدهد.
فرانچسکا دانکن، بیولوژیست تولیدمثل در دانشگاه نورثوسترن، زمانی که پروژهای برای نقشهبرداری فرآیند پیری سلولی آغاز کرد، انتظار نداشت در تخمدانهای پس از یائسگی چیزی باورنکردنی کشف کند. او پیشفرض داشت که این اندام پس از کاهش ذخیره تخمکها، فقط مانند یک کیسه خالی و غیرفعال است. اما وقتی تیم او ترکیبات پروتئینی تخمدانهای زنان ۵۰ تا ۷۵ ساله را بررسی کرد، با یک شگفتی مواجه شد. امضاهای مولکولی در دهههای مختلف زندگی تفاوتهای چشمگیری داشتند؛ به طوری که تخمدان یک زن ۷۵ ساله از نظر مولکولی اصلاً شبیه تخمدان زنی ۶۰ یا ۷۰ ساله نبود.
تخمدان؛ فراتر از تولیدمثل
موج جدیدی از کشفیات، محققان را برآن داشته تا تخمدان را نه به عنوان یک اندام با تاریخ انقضا، بلکه به مثابه یک اندام حیاتی که بر سلامت عمومی زن و حتی مسیر پیری او تأثیر میگذارد، بازنمایندگی کنند. تا دو دهه پیش، شواهد ثابت شد که برداشتن سلامت تخمدانها، حتی زمانی که عملکرد تولیدمثلی آنها به پایان رسیده است، میتواند به خطر زوال عقل، بیماریهای قلبیعروقی و مرگ زودهنگام منجر شود.
نقش هورمونها و التهاب
اگرچه میدانستیم تخمدانها پس از یائسگی، میزان کمی از تستوسترون و استروژن تولید میکنند، اما نقش دقیق این هورمونها برای سلامت عمومی همواره مورد بحث بوده است. پژوهشهای اخیر نشان دادهاند که حتی سطوح پایین استروژن نیز میتواند در حفظ عملکرد حافظه مغز نقش داشته باشد. اما یک موضوع نگرانکننده دیگر، افزایش التهاب است.
- ایمنیسازی مجدد: دادههای جدید نشان میدهد که تخمدانهای مسنتر محیطی التهابیتر میشوند و تعداد سلولهای ایمنی در آنها افزایش مییابد.
- ریسکهای احتمالی: این التهاب میتواند به بیماریهای وابسته به سن مانند سرطان تخمدان، سکته مغزی و پوکی استخوان گرایش بیشتری ایجاد کند.
- برداشت سیگنالهای التهابی: محققان نگرانند که تخمدانهای پیر، ممکن است سیگنالهای التهابی را به سایر بخشهای بدن منتشر کنند که اثرات منفی بر سیستمیک داشته باشد.
کشف مکانیسم جدید تولید هورمون
در موردی که توجه را به خود جلب کرده است، محققان دریافتند که ممکن است با از بین رفتن فولیکولها (ساختارهای حامل تخمک)، سلولهای دیگر تخمدان به نام «استروما» نقش تولیدکننده اصلی هورمون را بر عهده بگیرند. آزمایشهایی که روی گربهها انجام شد نشان داد حتی پس از اینکه فولیکولها از رشد تخمک جلوگیری کرده بودند، سطح هورمونهای اصلی همچنان طبیعی باقی ماند. این یافته نشان میدهد که تخمدان یک اندام مرده نیست، بلکه مکانیسمهای جبرانکننده قوی دارد که نیاز به درک بهتر توسط علم پزشکی را دوچندان میکند.
در نهایت، اگرچه هنوز این پرسش که چه مدت اثرات مثبت تخمدان پس از یائسگی دوام میآورد و در چه مرحلهای ریسکها از فواید پیشی میگیرند، پاسخ قطعی ندارد، اما قطعیت این موضوع وجود دارد که این اندام هنوز نقش مهمی در سلامت زنان ایفا میکند.
نظر، سوال یا تجربه خود را درباره این مطلب با سایر کاربران اوکالا به اشتراک بگذارید.