اروپا برای کاهش وابستگی خود به فناوری‌های آمریکایی، به زیرساخت‌های پردازشی قدرتمندتری نیاز دارد؛ اما ساخت دیتاسنترهای جدید با مصرف بالای برق و آب، می‌تواند اهداف اقلیمی این قاره را با چالشی جدی روبه‌رو کند. آلمان نمونه‌ای روشن از این تعارض میان رشد هوش مصنوعی، استقلال دیجیتال و کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای است.
برنامه جاه‌طلبانه آلمان برای توسعه هوش مصنوعی
دولت آلمان برنامه‌ای بلندپروازانه ارائه کرده است که بر اساس آن، ظرفیت دیتاسنترهای این کشور تا سال ۲۰۳۰ دو برابر می‌شود. همچنین قرار است توان پردازشی در دسترس برای اجرای مدل‌های هوش مصنوعی به چهار برابر سطح فعلی برسد.
هدف این برنامه، کاهش وابستگی آلمان به ایالات متحده برای دسترسی به زیرساخت‌های هوش مصنوعی و تقویت اقتصادی است که در سال‌های اخیر با رکود و کاهش سرعت رشد مواجه شده است. نگرانی درباره وابستگی فناوری به شرکت‌ها و زیرساخت‌های آمریکایی فقط به آلمان محدود نیست و در سراسر اروپا دیده می‌شود.
تعارض میان دیتاسنترها و اهداف اقلیمی اروپا
گسترش دیتاسنترها به برق فراوان، شبکه‌های انتقال قدرتمند و سامانه‌های خنک‌کننده نیاز دارد. همین موضوع باعث شده است اهداف دیجیتال آلمان با تعهدات اقلیمی این کشور برخورد کند.
کشورهای عضو اتحادیه اروپا متعهد شده‌اند تا پایان دهه جاری، انتشار گازهای گلخانه‌ای را ۵۵ درصد کاهش دهند. با این حال، برخی سیاست‌هایی که برای تحقق این هدف تصویب شده‌اند، روند ساخت سریع دیتاسنترهای جدید را دشوارتر و پرهزینه‌تر می‌کنند.
قانون بهره‌وری انرژی آلمان چه می‌گفت؟
دولت پیشین آلمان در سال ۲۰۲۳ قانون بهره‌وری انرژی را تصویب کرد. طبق یکی از مهم‌ترین بخش‌های این قانون، دیتاسنترهای جدید باید بخشی از گرمای اتلافی تجهیزات رایانه‌ای خود را بازیابی و دوباره استفاده کنند.
ایده اصلی این بود که گرمای تولیدشده در دیتاسنترها، در صورت امکان، به شبکه‌های گرمایش شهری یا ساختمان‌های اطراف منتقل شود. از نظر نظری، چنین روشی می‌تواند هم مصرف سوخت‌های فسیلی برای گرمایش را کاهش دهد و هم بهره‌وری انرژی دیتاسنترها را افزایش دهد.
پاتریک گرایشن، از مقام‌های ارشد پیشین وزارت اقتصاد و انرژی آلمان، این رویکرد را منطقی می‌داند. به گفته او، اروپا به منابع گرمای پاک نیاز دارد و دیتاسنترها می‌توانند یکی از این منابع باشند.
چرا بازیافت گرمای دیتاسنترها دشوار است؟
اگرچه استفاده مجدد از گرمای سرورها روی کاغذ راهکاری ساده و جذاب به نظر می‌رسد، اجرای آن همیشه آسان نیست. شرکت‌های فعال در صنعت دیتاسنتر هشدار داده‌اند که الزام‌های سخت‌گیرانه می‌تواند ساخت تأسیسات جدید را در بسیاری از مناطق تقریباً غیرممکن کند.
- دیتاسنتر باید در فاصله مناسبی از شبکه گرمایش شهری قرار داشته باشد.
- زیرساخت انتقال گرما باید از قبل وجود داشته باشد یا با هزینه بالا ساخته شود.
- گرمای تولیدشده توسط تجهیزات رایانه‌ای ممکن است برای استفاده مستقیم، دمای کافی نداشته باشد.
- تقاضای گرمایش در فصل‌های مختلف تغییر می‌کند، اما دیتاسنتر در تمام طول سال گرما تولید می‌کند.
- هماهنگی میان اپراتور دیتاسنتر، شهرداری، شرکت انرژی و مصرف‌کنندگان محلی پیچیده است.
در نتیجه، حتی اگر یک دیتاسنتر از نظر فنی امکان بازیابی گرما را داشته باشد، ممکن است در نزدیکی آن مشتری مناسبی برای مصرف این انرژی وجود نداشته باشد. این فاصله میان الزامات قانونی و واقعیت‌های محلی، یکی از اصلی‌ترین نگرانی‌های صنعت است.
عقب‌نشینی دولت آلمان از مقررات سخت‌گیرانه
در ماه ژوئن و تنها یک ماه پیش از اجرایی‌شدن نهایی مقررات، دولت فدرال آلمان بخشی از الزامات را تعدیل کرد. این تصمیم پس از آن گرفته شد که شرکت‌های دیتاسنتری اعلام کردند مقررات موجود می‌تواند سرمایه‌گذاری و ساخت زیرساخت‌های جدید را به‌شدت محدود کند.
این عقب‌نشینی نشان می‌دهد سیاست‌گذاران اروپایی با انتخاب دشواری روبه‌رو هستند: اگر قوانین اقلیمی بیش از حد سخت‌گیرانه باشند، توسعه ظرفیت پردازشی و رقابت در حوزه هوش مصنوعی کند می‌شود؛ اگر این قوانین بیش از حد انعطاف‌پذیر شوند، تحقق اهداف کاهش انتشار کربن دشوارتر خواهد شد.
مسئله فقط مصرف برق نیست
بحث پایداری دیتاسنترها تنها به میزان برق مصرفی محدود نمی‌شود. محل احداث، منبع تولید برق، مصرف آب، فشار واردشده بر شبکه و نحوه استفاده از گرمای اتلافی نیز اهمیت دارند.
- تأمین برق از منابع تجدیدپذیر می‌تواند ردپای کربنی دیتاسنترها را کاهش دهد.
- افزایش بهره‌وری سرورها، نیاز به برق و خنک‌سازی را کمتر می‌کند.
- ساخت دیتاسنتر در نزدیکی مصرف‌کنندگان گرما، بازیافت انرژی را عملی‌تر می‌سازد.
- تقویت شبکه برق برای جلوگیری از رقابت میان صنایع، خانوارها و مراکز داده ضروری است.
- شفافیت درباره مصرف واقعی انرژی و آب، امکان تدوین سیاست‌های دقیق‌تر را فراهم می‌کند.
هوش مصنوعی فشار را افزایش می‌دهد
رشد سریع هوش مصنوعی، مسئله انرژی را فوری‌تر کرده است. آموزش و اجرای مدل‌های بزرگ به تراشه‌های قدرتمند و ظرفیت پردازشی گسترده نیاز دارد. هرچه شرکت‌ها و دولت‌ها استفاده از هوش مصنوعی را افزایش دهند، تقاضا برای دیتاسنترهای بزرگ‌تر نیز بیشتر خواهد شد.
اروپا از یک‌سو نمی‌خواهد در رقابت جهانی هوش مصنوعی عقب بماند و از سوی دیگر نمی‌تواند تعهدات اقلیمی خود را نادیده بگیرد. به همین دلیل، توسعه زیرساخت دیجیتال باید هم‌زمان با گسترش انرژی‌های تجدیدپذیر، شبکه برق و راهکارهای بهره‌وری انجام شود.
راه‌حل اروپا می‌تواند چه باشد؟
انتخاب میان هوش مصنوعی و حفاظت از اقلیم، لزوماً اجتناب‌ناپذیر نیست. اروپا می‌تواند به‌جای اعمال یک نسخه واحد برای همه پروژه‌ها، مقررات را بر اساس شرایط محلی و میزان واقعی کاهش مصرف انرژی طراحی کند.
- تعیین مشوق مالی برای ساخت دیتاسنتر در نزدیکی شبکه‌های گرمایش شهری
- سرمایه‌گذاری مشترک دولت و بخش خصوصی در زیرساخت انتقال گرمای اتلافی
- استفاده از اهداف انعطاف‌پذیر به‌جای الزام‌هایی که اجرای فنی آن‌ها ممکن نیست
- اولویت‌دادن به مناطقی که برق کم‌کربن و ظرفیت کافی شبکه دارند
- الزام اپراتورها به انتشار اطلاعات شفاف درباره انرژی، آب و انتشار کربن
- توسعه تراشه‌ها، نرم‌افزارها و سامانه‌های خنک‌کننده کم‌مصرف
آیا اروپا می‌تواند هر دو هدف را محقق کند؟
اروپا برای دستیابی هم‌زمان به استقلال دیجیتال و اهداف اقلیمی، به چیزی فراتر از ساخت تعداد بیشتری دیتاسنتر نیاز دارد. زیرساخت‌های پردازشی باید بخشی از یک برنامه گسترده‌تر برای تولید برق پاک، توسعه شبکه، مدیریت مصرف و استفاده مجدد از انرژی باشند.
تجربه آلمان نشان می‌دهد که مقررات اقلیمی بدون توجه به محدودیت‌های فنی و جغرافیایی ممکن است نتیجه معکوس داشته باشند. در مقابل، کنارگذاشتن استانداردهای زیست‌محیطی نیز می‌تواند هزینه‌های بلندمدت سنگینی ایجاد کند. پاسخ نهایی در ایجاد تعادلی هوشمندانه است: دیتاسنترهای بیشتر، اما با مکان‌یابی بهتر، بهره‌وری بالاتر، برق پاک‌تر و اتصال واقعی به نیازهای انرژی جوامع محلی.
نظر، سوال یا تجربه خود را درباره این مطلب با سایر کاربران اوکالا به اشتراک بگذارید.