ستاره‌شناسان دقیق‌ترین تصویر ثبت‌شده تا امروز از سحابی Pa 30 را منتشر کرده‌اند؛ بازمانده یک ابرنواختر تاریخی که احتمال زیادی دارد انسان‌ها نزدیک به هزار سال پیش انفجارش را با چشم دیده و ثبت کرده باشند. حالا این تصویر تازه، جزئیاتی را آشکار کرده که در رصدهای قبلی دیده نمی‌شد.
تصاویر قدیمی‌تر هم ساختاری کروی از رشته‌های بلند و باریک ماده را نشان می‌دادند؛ منظره‌ای که هم‌زمان یادآور آتش‌بازی و گل قاصدک است. اما داده‌های جدید که با تلسکوپ Gemini North در هاوایی به‌دست آمده، حدود ۱۰ برابر جزئیات بیشتر از مشاهدات قبلی را نمایان کرده است.
مهم‌ترین شگفتی اینجاست که این رشته‌ها، برخلاف تصور گذشته، ساختاری پیوسته ندارند. آن‌ها بیشتر شبیه مهره‌هایی روی یک نخ هستند؛ گره‌هایی گازی و مرواریدمانند که اندازه‌ای تقریباً یکسان دارند.
مرواریدهای کیهانی در دل بقایای انفجار
پژوهشگران این ساختارها را «مرواریدهای کیهانی» توصیف می‌کنند، اما ابعادشان اصلاً کوچک نیست. بر اساس نتایج منتشرشده در The Astrophysical Journal، قطر هر یک از این گره‌ها حدود چهار روز نوری است.
به گفته یکی از نویسندگان پژوهش، هر گره آن‌قدر بزرگ است که بخش سیاره‌ای منظومه شمسی می‌تواند چندین بار درون آن جا بگیرد. آنچه توجه دانشمندان را بیش از همه جلب کرده، نظم عجیب و یکنواختی این گره‌ها است؛ ویژگی‌ای که در بقایای یک ابرنواختر چندان عادی به نظر نمی‌رسد.
- رشته‌های سحابی پیوسته نیستند و از گره‌های جداگانه تشکیل شده‌اند.
- اندازه گره‌ها تا حد زیادی به هم نزدیک است.
- این گره‌ها در امتداد رشته‌ها نوعی آرایش منظم دارند.
- تصویر جدید حدود ۱۰ برابر ساختار بیشتر نسبت به تصاویر قبلی نشان می‌دهد.
چرا این نظم برای دانشمندان عجیب است؟
معمولاً انتظار می‌رود پس از یک ابرنواختر، بقایا شکلی آشفته‌تر و نامنظم‌تر داشته باشند. انفجارهای ستاره‌ای ذاتاً بسیار خشن هستند و اغلب توده‌هایی با فرم‌های نامتقارن و تصادفی به‌جا می‌گذارند. اما در Pa 30، گره‌ها نه‌تنها هم‌اندازه‌اند، بلکه به شکلی چشمگیر در امتداد فیلامان‌ها ردیف شده‌اند.
هنوز مشخص نیست این مرواریدهای کیهانی دقیقاً چگونه شکل گرفته‌اند. محتمل‌ترین توضیح این است که آن‌ها تراکم‌هایی از موادی هستند که هنگام انفجار به بیرون پرتاب شده‌اند. با این حال، نظم بیش از حدشان چیزی است که می‌تواند سرنخ تازه‌ای درباره لحظه مرگ ستاره‌ها در اختیار پژوهشگران بگذارد.
آنچه این کشف می‌تواند روشن کند
- چگونگی پخش شدن مواد پس از انفجار ستاره‌ای
- نقش موج‌های ضربه‌ای در شکل‌دهی به بقایای ابرنواختر
- دلایل شکل‌گیری ساختارهای منظم در محیطی به‌ظاهر آشوبناک
- بازسازی دقیق‌تر روند انفجارهای گرماهسته‌ای
Pa 30؛ سحابی‌ای با یک ستاره زامبی در مرکز
ویژگی عجیب دیگر این سحابی، ستاره مرکزی آن است؛ جرمی که به‌طور کامل نابود نشده و به همین دلیل در برخی توصیف‌ها از آن با عنوان ستاره زامبی یاد می‌شود.
در حالت معمول، ابرنواختر گرماهسته‌ای پایان کامل یک ستاره است و انفجار آن را به‌طور کامل از بین می‌برد. اما در موارد نادری، بخشی از ستاره می‌تواند از این انفجار جان سالم به در ببرد. دانشمندان هنوز دقیقاً نمی‌دانند این اتفاق چگونه و چرا رخ می‌دهد.
ساختار غیرعادی Pa 30 شاید به پژوهشگران کمک کند تا این نوع انفجارها را با دقت بیشتری بازسازی کنند؛ از لحظه آغاز انفجار تا چگونگی دوام آوردن بقایای ستاره‌ای که نباید زنده می‌ماند.
پیوندی نادر میان آسمان امروز و گزارش‌های قرون وسطی
یکی از دلایلی که Pa 30 تا این اندازه برای ستاره‌شناسان جذاب شده، ارتباط مستقیم آن با گزارش‌های تاریخی است. تعداد کمی از اجرام آسمانی وجود دارند که بتوان آن‌ها را این‌قدر روشن به روایت‌های انسانیِ بیش از هشت قرن پیش وصل کرد.
این سحابی با گزارش‌هایی که اخترشناسان چینی و ژاپنی در سال ۱۱۸۱ میلادی ثبت کرده‌اند، هم‌خوانی دارد. همین موضوع، Pa 30 را به یکی از خاص‌ترین بقایای ابرنواختر تبدیل کرده است؛ جرمی که هم در تاریخ انسان حضور دارد و هم امروز با ابزارهای پیشرفته، چهره‌اش با جزئیاتی بی‌سابقه دیده می‌شود.
تصویر تازه فقط یک عکس زیبا نیست؛ پنجره‌ای است به گذشته‌ای دور که انسان‌ها نخستین بار نور این انفجار را در آسمان دیدند و حالا، قرن‌ها بعد، می‌توانیم بقایای آن را با وضوحی خیره‌کننده تماشا کنیم.
نظر، سوال یا تجربه خود را درباره این مطلب با سایر کاربران اوکالا به اشتراک بگذارید.