تصور کنید در یک روز آفتابی در میان آب‌های فیروزه‌ای جزیره‌ای پالاو هستید. غواصانی آماده‌اند تا به عمق‌های ناشناخته‌ای بپردازند که نه کاملاً در نور خورشید هستند و نه در تاریکی مطلق؛ جایی که به آن «منطقه مزیوفوتیک» یا به زبان ساده‌تر، «ریزئال عمقی» گفته می‌شود. این زیستگاه‌های بین ۳۰ تا ۱۵۰ متر زیر آب، همچنان پرهیاهو و مرموز باقی مانده‌اند و پاسخ بسیاری از پرسش‌های بزرگتر ما را در خود دارند.
چرا ریزئال‌های عمقی اهمیت جهانی دارند؟
بسیاری از محققان، از جمله لوئیز روشا، زیست‌شناس و مدیرعامل آکادمی علوم کالیفرنیا، دهه‌هاست که در حال حل این معما هستند. اهمیت این منطقه فقط به یافتن گونه‌های جدید بازمی‌گردد؛ بلکه نقش ریزئال‌های عمقی به عنوان پناهگاهی احتمالی برای گونه‌هایی که در ریزئال‌های سطحی به دلیل تغییرات اقلیمی آسیب‌پذیر شده‌اند، موضوعی است که نیازمند پاسخ‌های دقیق‌تر است. متأسفانه در حال حاضر ما آنقدر نمی‌دانیم که بتوانیم حتی یک خط پایانی برای مقایسه تغییرات احتمالی داشته باشیم.
چالش‌های غواصی در اعماق: تنها ۵ دقیقه فرصت
برای مطالعات مستقیم، محققان باید از غواصی فنی و پرخطر استفاده کنند. هرچه به عمق بیشتر بروید، زمان غوطه‌وری محدودتری دارید. در عمق ۱۰۰ متری، زمان شما برای بررسی فقط ۵ تا ۷ دقیقه است. بعد از آن، ساعت‌ها باید برای صعود کند به دلیل خطر سندرم کمپرسن (Decompression Sickness) وقت بگذارید. این محدودیت‌های زمانی باعث می‌شود جمع‌آوری داده در مقیاس بزرگ تقریباً غیرممکن باشد.
راه‌حل انقلابی: سامانه ARMS و «هتل‌های» مصنوعی دریایی
برای غلبه بر این محدودیت، روشا از سال ۲۰۱۶ از تکنیکی ابداعی به نام ARMS (ساختارهای پایش خودکار ریزئال) استفاده کرد. این سامانه شامل صفحاتی از جنس PVC است که به صورت طبقاتی روی یک پایه قرار می‌گیرند. این سازه‌ها شبیه به «هتل‌های خالی کوچک» هستند که روی بستر دریا قرار داده می‌شوند تا در طول چندین سال، زیستگاه برای جانوران فراهم کنند.
فکر کردن به ریزئال‌های عمقی به صورت یک اتاق هتل خالی است: لاروهای مرجان، اسفنج، خرچنگ و صدف‌ها در طول زمان وارد این لایه‌های عمودی می‌شوند و یک «ریزئال کوچک» متنوع و پایدار شکل می‌دهند که با یک بار غواصی قابل جمع‌آوری نیست.
استانداردسازی داده‌ها برای مقایسه علمی
برخوردی که تیم تحقیقاتی با ARMSها داشته‌اند، یک عامل کلیدی در علم است: استانداردسازی. اگر سنگی از کف دریا بردارید، آن سنگ ویژگی‌های منحصربه‌فرد خود را دارد و سخت است که آن را با سنگی دیگر در ریزئالی دیگر مقایسه کنید. اما ARMSها همه یکسان هستند؛ یعنی «سازه‌های پیش‌ساخته» که می‌توان بررسی کرد چه ساکنانی به آن‌ها مهاجرت کرده‌اند. این امکان را فراهم می‌کند که محققان داده‌ها را با دقت بالا در مقایسه بین نقاط مختلف و عمق‌های گوناگون استفاده کنند.
آشکافتن جعبه هدیه علوم: چه چیزی پیدا شد؟
بعد از نزدیک به یک دهه صبر، تیم‌های تحقیقاتی از جمله مرکز مرجان‌های دریایی بین‌المللی پالاو، ARMSها را از اعماق برمی‌دارند. صحنه در آزمایشگاه شبیه به یک خط تولید زنده است: محققان صفحات PVC را تکه‌تکه می‌کنند، تصاویر «کپسول زمان» از آن‌ها می‌گیرند و سپس با دقت کرم‌ها، خرچنگ‌ها و بی‌مهرگان ریز را جابه‌جایی می‌کنند.
- کشف گونه‌های جدید: تری گاسلینگر، متخصص نوریدبرنچ (حلزون‌های دریایی رنگارنگ)، از روی ظاهر و اندازه، برخی از گونه‌ها را برای اولین بار شناسایی کرد.
- داده‌های ژنتیکی: نمونه‌های بافت از حدود ۳۰۰۰ موجود جمع‌آوری شدند تا DNA آن‌ها توالی‌یابی و با کتالوگ‌های ژنتیکی موجود تطبیق داده شود.
- بررسی زنجیره غذایی: محققان در حال بررسی هستند که منبع اصلی انرژی در این نوری کم، جایی است که فووتوسنتز نقش اصلی را بازی نمی‌کند.
مهم‌تر از صرفاً شمارش تعداد نوع، شناسایی روابط بین جانوران است. مشاهده یک خرچنگ پومپوم که آنمون‌های بنفش را در پنجه‌هایش می‌پراند، یا حلزون‌های دریایی قرمز رنگ که بر روی اکتوکورال‌های یکسان زندگی می‌کنند، نشان می‌دهد که این ریزئال‌های عمقی فقط یک «آشیانه» نیستند؛ بلکه اکوسیستمی پیچیده و پویا هستند که مانند ریزئال‌های سطحی عمل می‌کنند.
آیا معمای ریزئال‌های عمقی هرگز کامل می‌شود؟
با وجود تمام پیشرفت‌ها، روشا در گفتگویی صادقانه گفت که «ما هنوز نمی‌دانیم چه پرسش‌هایی مطرح کنیم؛ زیرا خط پایینی برای مقایسه وجود ندارد». او این کار را با اکولوژی نیمه‌ارزشهای قرن بیستم که توزیع عمودی گونه‌ها را بر کوه‌ها بررسی کردند مقایسه می‌کند. هنوز پیشرفت‌ها در حوزه ریزئال‌های عمقی در مقایسه با ریزئال‌های سطحی کندتر است.
هنگامی که پرسیدم آیا در این نسل، پازل کامل می‌شود، روشا پاسخ داد: «نمی‌شود. اما ما قطعات ارزشمندی برای نسل بعد که باید پازل را بچیند، تولید می‌کنیم.» این نگاه واقع‌بینانه و امیدوارکننده نشان‌دهنده عمق و اهمیت پروژه است؛ پروژه‌ای که نه تنها علم دریانوردی را توسعه می‌دهد، بلکه نقشه راه محافظت از تنوع زیستی در برابر گرمایش جهانی را روشن می‌سازد.
نظر، سوال یا تجربه خود را درباره این مطلب با سایر کاربران اوکالا به اشتراک بگذارید.