یکی از استدلال‌های رایج درباره تغییرات اقلیمی این است که سوخت‌های فسیلی ابزار مناسبی برای رشد اقتصادی بوده‌اند و در نتیجه سطح زندگی اکثر مردم را بهبود بخشیده‌اند. این گزاره تا حدی صادق است، اما نگاهی بسیار محدود به واقعیت دارد. امروزه واضح است که این رشد با هزینه‌های سنگینی همراه بوده که تازه در سال‌های اخیر پرداختش آغاز شده است؛ خسارات و اختلالات ناشی از طوفان‌ها و رویدادهای اقلیمی شدید، تنها بخشی از این هزینه‌های پنهان هستند. با توجه به پیش‌بینی‌ها مبنی بر تداوم افزایش سطح دریا به مدت چندین قرن، حتی اگر به هدف خنثی‌سازی ذره‌های کربن برسیم، تخمین دقیق هزینه نهایی این رشد دشوار است.
اما این دیدگاه، محدودیت دیگری هم دارد: ما اکنون روش‌های بهتری برای پیروزی رشد اقتصادی در اختیار داریم. روش‌هایی که هم از نظر زیست‌محیطی آسیب کمتری وارد می‌کنند و هم باعث نمی‌شوند بدهی کربنی عظیمی بر دوش نسل‌های آینده بگذاریم که مدیریت آن برایشان دشوار خواهد بود.
مجاز «قیچی باز»: شکست چرخه وابستگی به فسیل
در سال ۲۰۱۳، با استعاره‌ای جالب درباره تغییر رابطه بین رشد اقتصادی و مصرف سوخت‌های فسیلی آشنا شدم: «قیچی باز». برای دهه‌ها، رشد GDP و انتشار کربن مانند دو تیغه یک قیچی بسته، به هم چسبیده بودند. ایده اصلی این بود که باید این قیچی را باز کنیم: یعنی رشد GDP (ترجیحاً به شیوه‌ای که زندگی شهروندان را بهتر کند) ادامه یابد، اما این رشد از انتشار کربن جدا شود.
آیا سوئد الگوی موفق است؟
در آن زمان، سوئد نمونه‌ای از این موفقیت محسوب می‌شد. از سال ۱۹۹۶، انتشار کربن در این کشور روند کاهشی تدریجی را طی کرد و تا امروز ادامه داشته است؛ به طوری که انتشار کلی یک‌سوم کمتر از رکورد سال ۱۹۹۶ و بیش از نصف کمتر از حداکثر حد آن در سال ۱۹۷۰ است. در مقابل، GDP سوئد همواره رو به رشد بوده و بانک جهانی نشان می‌دهد که از سال ۱۹۹۶، اقتصاد این کشور بیش از دوبرابر شده است.
اگرچه در سال ۲۰۱۳ می‌شد انتقاد کرد که آیا نمونه سوئد واقعاً نماینده یک گذار بلندمدت است یا خیر، اما با دسترسی به داده‌های ۳۰ ساله، اکنون کاملاً مشخص است که سوئد توانسته «قیچی» را باز کند. سوئد شانس خوبی داشت؛ نیروگاه‌های آبی زیاد و پایگاه مستحکم هسته‌ای در اختیار داشت. اما اقتصاد آن چنان در مقایسه با کشورهایی بزرگ‌تر و متنوع‌تر مانند ایالات متحده محدود به نظر می‌رسد.
سؤال بزرگ‌تر اینجاست که آیا این نمونه قابل تعمیم به جاهای دیگر است؟ برای ایالات متحده، که پیچیدگی‌های اقتصادی بسیار بیشتری دارد، چالش این است که چگونه بدون تکیه بر منابع فراوان آبی یا زیرساخت‌های هسته‌ای قدیمی، بتواند مسیر جدا شدن از کربن را طی کند. بحران اقتصادی ۲۰۰۸ نقطه عطفی بود که رابطه آمریکا با انرژی را تغییر داد؛ به جایی که بحث کارآفرینی سبز و بازسازی زنجیره تأمین انرژی، دیگر یک انتخاب选配، بلکه یک ضرورت اقتصادی و اقلیمی شد.
نظر، سوال یا تجربه خود را درباره این مطلب با سایر کاربران اوکالا به اشتراک بگذارید.