اعتراض به دیزنی چه چیزی را درباره ادغام پلتفرم‌ها نشان داد؟

فراخوان تحریم دیزنی در پاییز گذشته، فقط واکنشی به یک تصمیم جنجالی در شبکه ABC نبود؛ این ماجرا خیلی زود به نمونه‌ای روشن از قدرت و نفوذ غول‌های رسانه‌ای تبدیل شد. تصمیم شرکت مالک ABC برای توقف پخش Jimmy Kimmel Live! پس از اظهارنظرهای جیمی کیمل، موجی از اعتراض به راه انداخت و خیلی‌ها را به این فکر رساند که وقتی یک شرکت رسانه‌ای بیش از حد بزرگ می‌شود، اعتراض به آن در عمل چقدر دشوار خواهد شد.

برای بسیاری، کنار گذاشتن حمایت از شرکتی که تصمیمش ناعادلانه به نظر می‌رسید، از نظر اخلاقی ساده بود. اما اجرای واقعی این تصمیم، آن هم در مورد دیزنی، داستان دیگری داشت. لغو اشتراک Disney+ شاید فقط چند دقیقه زمان ببرد، اما وقتی پای شبکه‌ای از سرویس‌ها، کانال‌ها، برندها و فرانچایزهای مختلف در میان باشد، تحریم یک شرکت دیگر به معنای حذف یک محصول یا یک شبکه خاص نیست؛ بلکه به معنای کنار گذاشتن بخش بزرگی از سرگرمی روزمره است.

وقتی دیزنی فقط دیزنی نیست

خیلی‌ها هنوز دیزنی را با انیمیشن‌های کلاسیک، فیلم‌های کودکانه و ابرقهرمان‌ها می‌شناسند. اما وسعت امپراتوری این شرکت بسیار فراتر از این تصویر آشناست. کسی که تصمیم بگیرد دیزنی را تحریم کند، خیلی زود متوجه می‌شود با مجموعه‌ای از سرویس‌ها و شبکه‌ها طرف است که در زندگی روزمره‌اش ریشه دوانده‌اند.

حذف Disney+ شاید قدم اول باشد، اما ماجرا همان‌جا تمام نمی‌شود. دیزنی مالک هولو هم هست؛ پلتفرمی که خانه بسیاری از سریال‌های محبوب برای استراحت آخر شب بوده است. مجموعه‌هایی مثل American Dad، Futurama، Living Single، Fresh Off the Boat و It’s Always Sunny in Philadelphia برای بسیاری فقط چند عنوان سرگرم‌کننده نیستند؛ بخشی از عادت روزانه‌اند.

دامنه این نفوذ به تلویزیون سنتی هم کشیده می‌شود. برخی از همین برنامه‌ها از شبکه‌هایی مثل ABC و FX آمده‌اند. در نتیجه، اعتراض به تصمیم ABC دیگر فقط به معنی ندیدن یک شبکه نیست؛ بلکه پای مجموعه‌ای از کانال‌ها و برندهای متصل به هم در میان است.

تحریم یک شرکت یا حذف یک سبک زندگی رسانه‌ای؟

وقتی یک شرکت رسانه‌ای در چندین حوزه هم‌زمان حضور دارد، تحریم آن می‌تواند به معنای چشم‌پوشی از طیف بزرگی از انتخاب‌های روزمره باشد. این موضوع فقط به سریال و فیلم محدود نمی‌شود. دیزنی تا مدتی در شبکه‌هایی مانند A&E، History و Lifetime هم سهام داشت و در حوزه بازی‌های ویدیویی و پخش مسابقات ورزشی نیز حضوری پررنگ داشته است. مالکیت همه کانال‌ها و سرویس‌های ESPN هم باعث می‌شود حتی تماشای برخی رویدادهای ورزشی به این زنجیره وابسته باشد.

در تعطیلات آخر هفته هم ماجرا پیچیده‌تر می‌شود. اگر انتخاب همیشگی خانه، تماشای یک فیلم علمی‌تخیلی یا اکشن باشد، ناگهان مشخص می‌شود که بسیاری از فرانچایزهای بزرگ هم زیر چتر همین شرکت قرار دارند؛ از Avatar و Alien گرفته تا Predator و Die Hard.

در چنین شرایطی، تحریم دیگر فقط یک موضع‌گیری سیاسی یا فرهنگی نیست؛ بلکه به نوعی بازنویسی کامل سبد سرگرمی شخصی تبدیل می‌شود.

مشکل اصلی: تمرکز مالکیت در عصر استریم

نکته نگران‌کننده اینجاست که سال‌ها پیش، اعتراض به تصمیم یک شبکه تلویزیونی ساده‌تر بود. اگر از عملکرد ABC ناراضی بودید، کافی بود ABC را تماشا نکنید. اما امروز، پس از سال‌ها ادغام و خرید در صنعت رسانه، مرز میان شبکه‌ها، استودیوها و پلتفرم‌ها تقریباً از بین رفته است.

در عصر استریم، یک شرکت واحد می‌تواند هم‌زمان بر پخش آنلاین، تلویزیون سراسری، تولید سریال‌های کمدی، فیلم‌های علمی‌تخیلی، ورزش، بازی‌های ویدیویی و حتی محتوای کودکانه اثر بگذارد. همین تمرکز، قدرت اعتراض مصرف‌کننده را تضعیف می‌کند. چون کاربر دیگر با یک برند طرف نیست؛ با یک اکوسیستم کامل مواجه است.

چرا ادغام رسانه‌ای اعتراض را بی‌اثرتر می‌کند؟

• کاهش انتخاب واقعی: وقتی چند برند ظاهراً متفاوت زیرمجموعه یک شرکت باشند، تغییر سرویس همیشه به معنی فاصله گرفتن از آن شرکت نیست.
• وابستگی رفتاری: کاربران به برنامه‌ها، فرانچایزها و پلتفرم‌های مشخص عادت می‌کنند و ترک آن‌ها آسان نیست.
• نفوذ در چند بازار: یک شرکت واحد می‌تواند هم‌زمان در فیلم، سریال، ورزش، خبر، بازی و سرگرمی کودک حضور داشته باشد.
• هزینه بالای تحریم: اعتراض مصرف‌کننده از یک تصمیم ساده به حذف بخش بزرگی از سرگرمی روزانه تبدیل می‌شود.

فشار اقتصادی شاید جواب بدهد، اما با چه هزینه‌ای؟

گزارش‌ها نشان می‌دادند که تحریم دیزنی از نظر مالی بی‌تأثیر نبوده و حتی بر شرکت فشار آورده است تا جیمی کیمل را دوباره به آنتن برگرداند. این بخش ماجرا نشان می‌دهد که اعتراض عمومی هنوز هم می‌تواند اثرگذار باشد. اما مسئله اینجاست که برای رسیدن به این اثرگذاری، کاربران باید بهای بسیار سنگینی بپردازند؛ بهایی که هر روز با بزرگ‌تر شدن شرکت‌های رسانه‌ای بیشتر می‌شود.

هرچه ادغام‌ها و تملک‌ها در صنعت استریم شدیدتر شوند، توان مصرف‌کننده برای انتخاب آگاهانه کمتر خواهد شد. اگر چند شرکت محدود مالک بیشتر محتوایی باشند که مردم هر روز می‌بینند، شنیده می‌شوند یا بازی می‌کنند، آن‌وقت تحریم یا حتی رقابت واقعی معنای قبلی خود را از دست می‌دهد.

اعتراض به دیزنی، هشداری برای آینده استریم

ماجرای اعتراض به دیزنی فقط یک جنجال گذرا بر سر یک برنامه شبانه نبود. این اتفاق نشان داد وقتی غول‌های رسانه‌ای بیش از حد بزرگ می‌شوند، مرز میان یک تصمیم شرکتی و زندگی روزمره مخاطب از بین می‌رود. آنچه زمانی تحریم یک شبکه بود، حالا می‌تواند به معنای کنار گذاشتن چندین سرویس، کانال، ژانر محبوب و حتی رویدادهای ورزشی باشد.

همین واقعیت، بحث درباره ادغام پلتفرم‌های استریم را از یک موضوع تخصصی اقتصادی به مسئله‌ای کاملاً مرتبط با زندگی کاربران تبدیل می‌کند. هر ادغام تازه، فقط یک معامله تجاری نیست؛ ممکن است قدم دیگری باشد به سمت بازاری که در آن انتخاب کمتر، وابستگی بیشتر و قدرت اعتراض ضعیف‌تر می‌شود.