آلن تورینگ را بیشتر با آزمونی می‌شناسند که برای تشخیص تفاوت میان هوش انسانی و ماشینی مطرح شد، اما چالش بزرگ‌تر زندگی او چیز دیگری بود: شکستن رمز انیگما، دستگاهی که آلمان نازی در جنگ جهانی دوم برای ارسال پیام‌های رمزگذاری‌شده به کار می‌برد. حالا اتفاقی جالب در همان مسیر تاریخی رخ داده است؛ دو رمزنگار می‌گویند با کمک مدل‌های زبانی OpenAI و Anthropic توانسته‌اند دو پیام حل‌نشده انیگما را که سال‌ها پژوهشگران را سردرگم کرده بود، رمزگشایی کنند.
این خبر فقط یک رکورد تاریخی نیست. ماجرا نشان می‌دهد مدل‌های زبانی جدید دیگر صرفاً ابزار تولید متن نیستند و در بعضی مسئله‌های پیچیده، می‌توانند شبیه یک پژوهشگر حرفه‌ای عمل کنند؛ از جست‌وجوی آرشیوی گرفته تا تحلیل سرنخ‌ها و شبیه‌سازی ابزارهای قدیمی.
چرا این اتفاق مهم است؟
تورینگ و همکارانش در دوران جنگ با ساخت دستگاهی به نام Bombe به بریتانیا کمک کردند تا بسیاری از پیام‌های انیگما را بخواند. با این حال، تعدادی از پیام‌های بایگانی‌شده همچنان حل‌نشده باقی مانده‌اند؛ معمولاً به این دلیل که متن‌ها به‌درستی رونویسی نشده‌اند یا در زمان رمزگذاری، خطاهایی از سوی اپراتورها رخ داده است.
همین خطاهای کوچک باعث شده بود بعضی پیام‌ها با روش‌های سنتی قابل شکستن نباشند. حالا مدل‌های زبانی وارد میدان شده‌اند و ظاهراً توانسته‌اند در همین بخش دشوار، عملکردی فراتر از انتظار نشان دهند.
Astra چگونه یکی از پیام‌های انیگما را باز کرد؟
کارتر لفن، توسعه‌دهنده‌ای که روی این موضوع کار کرده، از جدیدترین مدل OpenAI با نام Astra خواست در پایگاه داده پیام‌های انیگما جست‌وجو کند، یکی از پیام‌های حل‌نشده را پیدا کند و آن را رمزگشایی کند. نتیجه شگفت‌انگیز بود: مدل توانست دقیقاً همین کار را انجام دهد.
بر اساس گزارش منتشرشده، Astra فقط به حدس زدن اکتفا نکرد. این مدل سراغ پژوهش آرشیوی رفت، سرنخ‌های متنی و تاریخی را کنار هم گذاشت، شبیه‌سازی از دستگاه انیگما ساخت و در نهایت متن آشکار پیامی را بازیابی کرد که از سال 2005 پژوهشگران را درگیر کرده بود.
لفن حتی با کمک همین مدل، یک وب‌سایت تعاملی هم ساخت تا کل روند حل مسئله را توضیح دهد؛ موضوعی که نشان می‌دهد استفاده از هوش مصنوعی در اینجا فقط به رمزگشایی محدود نبوده و به مستندسازی و ارائه نتیجه هم رسیده است.
نقش Crypto Cellar در تأیید نتیجه
فروید وایرود، مهندس برق بازنشسته و از علاقه‌مندان قدیمی رمزنگاری، وب‌سایت Crypto Cellar را اداره می‌کند؛ سایتی که منابع مختلف، سوابق تاریخی و پایگاه داده‌ای از پیام‌های انیگما را در خود جای داده است. او هفته گذشته راه‌حل ارائه‌شده توسط لفن را تأیید کرد و گفته این نتیجه او را در حالت «شگفتی» قرار داده است.
اهمیت این تأیید در آن است که نتیجه فقط یک ادعای فنی از سوی سازنده یا کاربر مدل نیست، بلکه از سوی فردی شناخته‌شده در حوزه آرشیو و تاریخ رمزنگاری نیز بررسی شده است.
ابهام مهم: Astra به چه آرشیوهایی دسترسی داشته است؟
یکی از نکات بحث‌برانگیز ماجرا به لاگ‌های Astra برمی‌گردد. در این لاگ‌ها اشاره‌هایی به پیام‌های بایگانی‌شده در یک «مجموعه خصوصی» دیده شده؛ پیام‌هایی که روی وب‌سایت وایرود میزبانی نمی‌شوند. هنوز مشخص نیست مدل دقیقاً به این منابع دسترسی داشته یا نه.
وایرود حدس می‌زند شاید این اسناد قبلاً توسط پژوهشگری دیگر جایی در اینترنت منتشر شده باشند، یا اینکه مدل توانسته از آرشیو عمومی دولت آلمان استفاده کند. اگر چنین چیزی درست باشد، با مدلی روبه‌رو هستیم که نه‌تنها تحلیل می‌کند، بلکه مسیر تحقیق را هم مثل یک پژوهشگر واقعی دنبال می‌کند.
او در توصیف عملکرد Astra نوشته که این مدل «مثل یک رمزنگار و پژوهشگر آرشیوی بسیار حرفه‌ای رفتار می‌کند» و کاری را که برای یک انسان ممکن است هفته‌ها یا حتی ماه‌ها زمان ببرد، ظرف دو روز انجام داده است.
Claude Opus 5 هم یک پیام دیگر را شکست
ماجرا به OpenAI محدود نمانده است. در 21 سپتامبر، رمزنگار دیگری به نام جک ویلیس، مدیر حوزه امنیت سایبری، با وایرود تماس گرفت و گفت با استفاده از مدل Claude Opus 5 از Anthropic توانسته پیام حل‌نشده دیگری را بشکند.
البته ویلیس در این فرایند راهنمایی بیشتری به مدل داده بود. Claude با استفاده از امضای شناخته‌شده نام یک افسر خاص، توانست سرنخ لازم برای باز کردن پیام را پیدا کند. این تفاوت مهمی است، چون نشان می‌دهد کیفیت خروجی مدل تا حد زیادی به نوع هدایت و چارچوب مسئله هم بستگی دارد.
تفاوت دو رویکرد چه بود؟
- Astra ظاهراً بخش بیشتری از فرایند پژوهش، جست‌وجو و شبیه‌سازی را به‌صورت مستقل انجام داده است.
- Claude Opus 5 با راهنمایی مستقیم‌تر کاربر به نتیجه رسیده و از یک امضای شناخته‌شده به‌عنوان کلید حل استفاده کرده است.
- هر دو مورد نشان می‌دهند مدل‌های زبانی می‌توانند در رمزگشایی تاریخی، فراتر از یک دستیار متنی ظاهر شوند.
چند پیام انیگما هنوز حل نشده‌اند؟
وایرود می‌گوید در حال حاضر فقط هفت پیام حل‌نشده انیگما باقی مانده است. این عدد در مقیاس تاریخی شاید کم به نظر برسد، اما هر کدام از این پیام‌ها می‌توانند آزمونی جدی برای توان تحلیل، جست‌وجو و استدلال مدل‌های هوش مصنوعی باشند.
اگر روند فعلی ادامه پیدا کند، بعید نیست در آینده نزدیک بخش دیگری از معماهای حل‌نشده تاریخی هم با کمک مدل‌های زبانی باز شوند؛ به‌خصوص مسائلی که در آن‌ها ترکیبی از آرشیو، الگوهای ناقص، خطاهای انسانی و نیاز به استدلال چندمرحله‌ای وجود دارد.
نکات کلیدی
- دو رمزنگار با کمک مدل‌های OpenAI و Anthropic دو پیام حل‌نشده انیگما را رمزگشایی کرده‌اند.
- یکی از این پیام‌ها از سال 2005 بدون پاسخ مانده بود.
- Astra برای حل مسئله از جست‌وجوی آرشیوی، تحلیل سرنخ‌ها و شبیه‌سازی دستگاه انیگما استفاده کرده است.
- فروید وایرود، مدیر Crypto Cellar، راه‌حل‌ها را بررسی و تأیید کرده است.
- هنوز فقط هفت پیام حل‌نشده انیگما باقی مانده است.
این اتفاق یک نکته روشن دارد: وقتی مدل‌های زبانی به ابزار، داده و مسئله‌ای دقیق دسترسی داشته باشند، می‌توانند در نقش یک محقق تخصصی ظاهر شوند؛ نه صرفاً سامانه‌ای برای پاسخ‌های سریع. رمزگشایی انیگما زمانی نماد نبوغ انسانی و محاسبات اولیه بود، و حالا همان میدان دوباره به محلی برای سنجش توان واقعی هوش مصنوعی تبدیل شده است.
نظر، سوال یا تجربه خود را درباره این مطلب با سایر کاربران اوکالا به اشتراک بگذارید.