شهرهای مختلف آمریکا یکییکی در حال قطع همکاری با Flock هستند؛ شرکتی که دوربینهای پلاکخوان مجهز به هوش مصنوعیاش در سالهای اخیر به نمادی از نظارت گسترده و نقض حریم خصوصی تبدیل شده است. اما پایان قرارداد با این شرکت، لزوماً به این معنا نیست که دوربینها همان روز جمع میشوند یا دادههایی که تاکنون ثبت شدهاند فوراً از بین میروند.
همین نقطه، به یکی از مهمترین دغدغههای منتقدان تبدیل شده است: وقتی یک شهر تصمیم میگیرد دیگر از این سامانه استفاده نکند، سرنوشت اطلاعاتی که پیشتر جمعآوری شده چه میشود؟ آیا این دادهها همچنان قابل جستوجو هستند؟ چه کسی به آنها دسترسی دارد؟ و تا چه زمانی نگه داشته میشوند؟
پایان قرارداد، پایان نظارت نیست
مقامهای محلی در ایالتهای مختلف، از فلوریدا تا واشنگتن، تحت فشار افکار عمومی قراردادهای خود با فلاک را لغو کردهاند. با این حال، ساختار قراردادها در هر منطقه متفاوت است و در بسیاری از موارد، شرکت اجازه دارد دادهها را مدتها پس از جمعآوری نگه دارد.
این یعنی حتی اگر یک شهر رسماً از شبکه فلاک خارج شود، ممکن است اطلاعاتی که دوربینها در گذشته ثبت کردهاند همچنان در دسترس باقی بماند. مسئله فقط خاموش شدن دوربینها نیست؛ موضوع اصلی این است که ردپای دیجیتالِ بهجامانده از شهروندان چه سرنوشتی پیدا میکند.
چرا مخالفت با فلاک شدت گرفت؟
فلاک که در سال ۲۰۱۷ تأسیس شد، از ابتدا دوربینهایش را بهعنوان ابزاری کمدردسر برای افزایش امنیت عمومی معرفی میکرد. این محصولات نهفقط به دولتهای محلی، بلکه به کسبوکارهای خصوصی و حتی شهروندان نیز فروخته میشد. در سالهای نخست، بعضی شهرها حتی برای انجمنهای محلی و مجتمعهای مسکونی کمکهزینه در نظر میگرفتند تا این دوربینها را در محلههای خود نصب کنند.
رشد فلاک بسیار سریع بود و این شرکت حالا بیش از ۱۲۰ هزار دوربین در سراسر آمریکا نصب کرده است. اما همین گسترش خیرهکننده، در کنار گزارشهایی نگرانکننده از سوءاستفادههای احتمالی، باعث شد نگاه عمومی به این شبکه نظارتی تغییر کند. حالا برای بسیاری، نام فلاک با نفوذ به حریم خصوصی و نظارت انبوه گره خورده است.
دلایل اصلی افزایش اعتراضها
- نگرانی درباره حریم خصوصی شهروندان
- امکان ردیابی و آزار افراد از طریق دادههای ترددی
- ترس از شکلگیری شبکه نظارت گسترده در سطح شهرها
- ابهام در اشتراکگذاری و نگهداری دادهها
- نامشخص بودن سرنوشت اطلاعات پس از لغو قرارداد
دادهها بعد از خروج شهرها چه میشوند؟
به گفته کارشناسان حقوق دیجیتال، یکی از مبهمترین بخشهای قراردادهای فلاک مربوط به همین پرسش است. بسیاری از قراردادها روشن نمیکنند که پس از خاتمه همکاری، دادههای ذخیرهشده دقیقاً چه وضعیتی پیدا میکنند و تا چه مدت همچنان قابل جستوجو میمانند.
این ابهام از آنجا مهمتر میشود که اطلاعات پلاکخوان فقط یک شماره خودرو نیست. در عمل، این دادهها میتوانند الگوی رفتوآمد افراد، مسیرهای تکراری، زمان حضور در مکانهای خاص و حتی عادتهای روزمره را آشکار کنند. وقتی چنین اطلاعاتی برای مدت طولانی ذخیره شود، نگرانیها فقط به یک ابزار شهری محدود نمیماند و به مسئلهای جدی در حوزه آزادیهای مدنی تبدیل میشود.
فشار عمومی چگونه شهرها را عقب نشاند؟
موج مخالفت با فلاک بهآرامی شکل گرفت، اما حالا دامنه آن هم گسترده شده و هم رنگوبوی سیاسی مشخصی ندارد؛ یعنی فقط محدود به یک جریان فکری یا یک منطقه خاص نیست. فعالان مدنی در شهرهای بزرگ و کوچک از مقامهای محلی خواستهاند قراردادها را لغو کنند و بسیاری از مسئولان نیز گفتهاند فشار عمومی در کنار نگرانی درباره سیاستهای نگهداری و اشتراکگذاری دادهها، آنها را به این تصمیم رسانده است.
در شهر شیبویگان در ایالت ویسکانسین، قانونگذاران بهاتفاق آرا به پایان همکاری با فلاک رأی دادند؛ آن هم پس از آنکه مشخص شد این شرکت ظاهراً تلاش کرده دادههای ناشناسسازیشدهای را که از همان شهر جمعآوری کرده بود، دوباره به یکی از بخشهای شهرداری بفروشد. این اتفاق برای بسیاری زنگ خطر بود: حتی دادهای که با برچسب «ناشناس» عرضه میشود، باز هم میتواند بخشی از یک چرخه تجاری و نظارتی باشد.
در نقطهای دیگر از همین ایالت، شهردار استیونز پوینت نهتنها قرارداد با فلاک را لغو کرد، بلکه ۱۰ دوربین نصبشده در سطح شهر را نیز پوشاند تا عملاً از کار بیفتند. این اقدام نشان میدهد برخی مدیران محلی دیگر به صرف پایان کاغذی قرارداد اکتفا نمیکنند و میخواهند اثر فیزیکی این شبکه را هم سریعتر از بین ببرند.
چالش تازه: جایگزینی یک ابزار با ابزار دیگر
ماجرا فقط به کنار گذاشتن فلاک ختم نمیشود. برخی شهرها همزمان که از این دوربینهای پلاکخوان فاصله میگیرند، به سراغ ابزارهای نظارتی تازه میروند. این یعنی اگرچه یک برند یا یک فناوری خاص زیر فشار افکار عمومی عقبنشینی میکند، اما اصل گرایش به نظارت ممکن است در قالبی جدید ادامه پیدا کند.
برای همین، منتقدان میگویند مسئله اصلی فقط نام فلاک نیست. آنچه باید زیر ذرهبین برود، سازوکار تصمیمگیری درباره خرید فناوریهای نظارتی، شفافیت قراردادها، محدودیت دسترسی به دادهها و مدت نگهداری اطلاعات شهروندان است.
سؤالهایی که هنوز پاسخ روشنی ندارند
- دادههای جمعآوریشده پس از لغو قرارداد دقیقاً کجا ذخیره میشوند؟
- چه نهادی همچنان میتواند آنها را جستوجو یا بازیابی کند؟
- آیا شهرها حق دارند حذف کامل دادهها را مطالبه کنند؟
- اگر دوربینها برداشته نشوند، آیا امکان ادامه ثبت اطلاعات وجود دارد؟
- ابزارهای جایگزین تا چه اندازه از نظر حریم خصوصی بهتر یا بدتر هستند؟
جمعبندی
کنار گذاشتن دوربینهای فلاک برای بسیاری از شهرهای آمریکا یک عقبگرد از نظارت بیضابطه محسوب میشود، اما این فقط بخشی از مسیر است. تا وقتی وضعیت دادههای ذخیرهشده، نحوه استفاده از آنها و حدود اختیارات شرکتها روشن نشود، نگرانیها پابرجا میماند. خاموش شدن دوربینها مهم است، اما آنچه بعد از خاموشی باقی میماند، شاید مهمتر باشد.
نظر، سوال یا تجربه خود را درباره این مطلب با سایر کاربران اوکالا به اشتراک بگذارید.